Blokzincir Temelleri

Blokzincir teknolojisinin temel mimarisini öğren.

Giriş

Blokzincir teknolojisi, veriyi saklamanın ve takip etmenin devrimci bir yolu; üstelik bu veriyi herkesin erişimine açar. Veriyi, herkesin görebildiği ama düzenleyemediği tek bir herkese açık işlem listesinde düzenler. Bu herkese açık işlem listesine topluca blokzincir defteri denir.

Bir blokzincirin katmanlarını inceledikten sonra, blok gezgini denen blokzincir aracının gösterdiği yapıyı anlayacaksın: blokların listesi, bu blokların içindeki işlemler ve her bir işlemin detayları. Çalışırken görmek için Ethereum'un popüler blok gezgini Etherscan'i dene.

Blokzincirin Yapısı

Blokzincir kelimesi bir isim (Bitcoin blokzinciri) ya da bir sıfat (blokzincir teknolojisi) olarak kullanılabilir. Her iki durumda da blokzincir, kripto paraların üzerine kurulduğu yapının tamamını ifade eder.

Dışarıdan yakınlaştırdığımızda bir blokzincirde 3 yapı katmanı vardır:

Genel blokzincir, sırayla birbirine bağlanan bloklardan oluşur
Bloklar, bir araya getirilmiş işlem gruplarından oluşur
Bir işlem, ağdaki adresler arasında bir değer transferi ya da bir programa verilen talimattır

Bu üç katmanlı yapı bir araya gelerek kriptografik bir defter oluşturur: ağda gerçekleşen tüm işlemlerin değiştirilemez tarihi.

Bilgi Kontrolü 1

Blokzincir nedir?

[ ] Blok denen düzenli işlem grupları
[ ] Herkesin görebildiği ama kimsenin düzenleyemediği ortak bir kayıt
[ ] Sırayla birbirine bağlanan bloklar
[ ] Yukarıdakilerin hepsi

Defteri İncelemek

Alışıldık para sistemlerinde, kimin ne kadar parası olduğunu takip etmek için bankalar gibi üçüncü taraflara güveniriz. Ama gerçekten Bankless olmak için, defteri yönetsin diye tek bir kuruma güvenmemizi gerektirmeyen bir sistem istiyoruz.

Defter, bir blokzincirde şimdiye kadar yapılmış TÜM işlemlerin listesidir ve herkese açık blokzincirlerde onu herkes görebilir. Defterdeki ayrı işlem grupları, bir araya gelip blokzinciri oluşturan blokları meydana getirir.

Deftere yeni işlemler eklendiğinde her adreste tutulan bakiyeler güncellenir; geçmiş işlemler değiştirilemez. Bu, herkesin tüm zamanlara ait banka hesap geçmişine istediğin an bakabilmek gibidir.

Defterdeki İşlemler

Birkaç örnek işleme bakalım:

Alice, Bob'a 5 ETH gönderir
Bob, Charlie'ye 2 ETH gönderir

Tek tek işlemler her adresin kripto para miktarındaki değişimi gösterir, yani tüm işlemlerin toplam sonucu her adresin sahip olduğu kripto para miktarıdır.

⇒ Alice 5 ETH kaybetti

⇒ Bob toplamda 3 ETH kazandı (5 aldı, 2 gönderdi)

⇒ Charlie 2 ETH kazandı

Bilgi Kontrolü 2

Herkese açık blokzincir defterleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

[ ] Tüm işlemler herkese açıktır ve geçmiş işlemler değiştirilemez
[ ] Defter, her adresin şu an ne kadar kripto parası olduğunu takip eder
[ ] Yeni işlemler eklendikçe defter büyür
[ ] Yukarıdakilerin hepsi

Merkeziyetsizlik

Bir blokzincir defterindeki işlemler yalnızca değiştirilemez değildir; aynı zamanda geniş bir bilgisayar ağına paylaştırılır ve dağıtılır. Tek bir kurumun veriyi değiştirme gücü olmasın diye, blokzincir defterinin kopyaları ağ boyunca düğüm denen birçok bilgisayarda saklanır.

Blokzincir defterini merkeziyetsiz yapan şey bu paylaşılan veridir. Veriyi tek bir otorite ya da kurum kontrol etmez. Ethereum gibi blokzincirler aynı zamanda herkese açıktır, çünkü defteri herkes görebilir.

Bu ders için şunu hatırlaman yeterli: defter verisi, Ethereum ağını çalıştıran birçok bilgisayar arasında paylaşılır.

Bilgi Kontrolü 3

Bir blokzinciri merkeziyetsiz yapan nedir?

[ ] Blokzincire yalnızca tek bir kurum yazabilir
[ ] Devletin belirlediği merkeziyetsizlik şartlarını karşılar
[ ] Defteri tek bir kurum kontrol etmez, birçok bilgisayarda durur
[ ] Defter tek bir güvenli sunucuda saklanır

Blok Anatomisi

Blokzincirlerin önemli bir özelliği, geçmiş işlem verisinin bir bloka girdikten sonra değiştirilememesidir. Bunun nedeni, her blokun parmak izi gibi benzersiz bir blok hash'i olması ve blokların bununla art arda birbirine bağlanmasıdır. Kimse geçmiş işlemleri, o parmak izini ve ardından gelen HER blokun parmak izini değiştirmeden değiştiremez, çünkü her parmak izi bir öncekine dayanır.

Yani her blok basitçe bir işlem grubudur, artı blokun içeriğinden hesaplanan benzersiz bir parmak izi (blok hash'i). Bloklar birbirine zincirlenir, çünkü her biri bir önceki blokun benzersiz parmak izine atıf yapar ve tek bir bağlı blokzinciri oluşur.

Bilgi Kontrolü 4

Blok hash'inin amacı nedir?

[ ] Blok verisini kimse okuyamasın diye şifrelemek
[ ] Blokları birbirine bağlamak ve geçmiş veriyi değiştirilemez kılmak
[ ] İşlemlerin doğru adrese gitmesini sağlamak
[ ] Blokzincirin merkeziyetsiz kalmasını sağlamak

Blokun İçi

Unutma: blok verisi bir araya getirilmiş bir işlem grubundan ibarettir. Tek bir blokun içine baktığımızda bir işlem listesi ve bloku kimin oluşturduğuna dair birkaç veri görürüz.

Blokzincir defterini konuşurken verdiğimiz örnekteki iki işlem tek bir blokta gruplanabilir ya da zaman içinde birden fazla bloka dağılabilir. Ama hangi bloka girerlerse girsinler, sonunda hepsi genel blokzincir defterine eklenir.

Alice, Bob'a 5 ETH gönderir
Bob, Charlie'ye 2 ETH gönderir

Her blokun, blokzinciri birbirine bağlamak için bir önceki blokun blok hash'ine de atıf yapması gerektiğini hatırla.

Bilgi Kontrolü 5

Bir blokta hangi bilgiler bulunur?

[ ] Önceki bloklardaki tüm bilgiler
[ ] Blok boyutu sınırsız olduğu için blokzincirle ilgili her şey
[ ] İşlem verisi ve önceki bloka bir atıf
[ ] Belirli bir zaman aralığında oluşan tüm işlem verisi

Tek Tek İşlemler

Herhangi bir blokzincirdeki veri basitçe işlemlerin listesidir: kullanıcılar arasında hareket eden paranın kayıtları. Her işlemin geçerli olması için gönderenin dijital imzası ile imzalanması gerekir.

Bir işlemi cüzdanınla onaylarken yaptığın şey budur: işlemi yetkilendirmek için dijital imzanla imzalarsın. Bunu bir çeki, fişi ya da kredi kartı slipini fiziksel olarak imzalamanın dijital karşılığı gibi düşünebilirsin.

İşlemler kripto varlık göndermek gibi basit olabilir. Kripto varlık takas etmek ya da tetiklendiğinde çalışan özel kodlar (akıllı sözleşmeler) yerleştirmek gibi daha karmaşık da olabilir.

Son olarak, her işlemin başka hiçbir işlemde bulunmayan benzersiz bir dijital kimliği vardır: işlem hash'i. Bu, sonradan tek bir işleme kolayca atıf yapmayı sağlar ve o işlemin detaylarının sonradan değiştirilemeyeceğini garanti eder.

Bilgi Kontrolü 6

Blokzincirdeki veri, bloklar halinde gruplanmış basit bir işlem listesidir. Bu işlemlere örnek olarak şunlar verilebilir:

[ ] Kripto varlık göndermek ya da almak
[ ] Blokun boyutunu değiştirmek
[ ] Geçmiş blokzincir verisini düzenlemek
[ ] Yukarıdakilerin hepsi

Kullanıcı Adresleri

Adres, herkesin blokzincirde arayabileceği herkese açık bir kimliktir. E-posta adresi gibi, herkes ona para gönderebilir ama o adresteki parayı yalnızca özel anahtarı elinde tutan kişi açıp kullanabilir.

Ethereum'da bir adres her zaman _0x__________ ile başlar ve o adresin genel anahtarından türetilen 42 karakterlik rakam ve harften oluşur.

Bir blok gezgininde tek bir işleme baktığımızda From: ve To: adreslerini görebiliriz. Bu bize o adresleri kontrol eden kişilerin kim olduğunu söylemez, ama herkesin kripto paranın blokzincir defteri boyunca hareketini takip etmesini sağlar.

Bilgi Kontrolü 7

Blokzincir adresleri hakkında ne doğrudur?

[ ] Blokzincirdeki farklı tarafların herkese açık kimlikleridir
[ ] Ethereum'da her zaman 0x ile başlarlar
[ ] Özel anahtarı kontrol eden kişi o adresteki parayı kullanabilir
[ ] Yukarıdakilerin hepsi