---
TITLE: विकेंद्रित एक्सचेंज
DESCRIPTION: स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टवरील एक्सचेंज परवानगीमुक्त टोकन स्वॅप कसे शक्य करतात ते पाहा!
LANGUAGE: मराठी
WRITERS: Tetranome
EDITORS: Claude (Anthropic AI, 2026 review)
TRANSLATORS: Claude (Anthropic AI)
LINK: https://app.banklessacademy.com/lessons/decentralized-exchanges
FORMAT: LESSON
---

```
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

$$$$$$$\                      $$\       $$\                                      $$$$$$\                           $$\
$$  __$$\                     $$ |      $$ |                                    $$  __$$\                          $$ |
$$ |  $$ | $$$$$$\  $$$$$$$\  $$ |  $$\ $$ | $$$$$$\   $$$$$$$\  $$$$$$$\       $$ /  $$ | $$$$$$$\ $$$$$$\   $$$$$$$ | $$$$$$\  $$$$$$\$$$$\  $$\   $$\
$$$$$$$\ | \____$$\ $$  __$$\ $$ | $$  |$$ |$$  __$$\ $$  _____|$$  _____|      $$$$$$$$ |$$  _____|\____$$\ $$  __$$ |$$  __$$\ $$  _$$  _$$\ $$ |  $$ |
$$  __$$\  $$$$$$$ |$$ |  $$ |$$$$$$  / $$ |$$$$$$$$ |\$$$$$$\  \$$$$$$\        $$  __$$ |$$ /      $$$$$$$ |$$ /  $$ |$$$$$$$$ |$$ / $$ / $$ |$$ |  $$ |
$$ |  $$ |$$  __$$ |$$ |  $$ |$$  _$$<  $$ |$$   ____| \____$$\  \____$$\       $$ |  $$ |$$ |     $$  __$$ |$$ |  $$ |$$   ____|$$ | $$ | $$ |$$ |  $$ |
$$$$$$$  |\$$$$$$$ |$$ |  $$ |$$ | \$$\ $$ |\$$$$$$$\ $$$$$$$  |$$$$$$$  |      $$ |  $$ |\$$$$$$$\\$$$$$$$ |\$$$$$$$ |\$$$$$$$\ $$ | $$ | $$ |\$$$$$$$ |
\_______/  \_______|\__|  \__|\__|  \__|\__| \_______|\_______/ \_______/       \__|  \__| \_______|\_______| \_______| \_______|\__| \__| \__| \____$$ |
                                                                                                                                               $$\   $$ |
PORTABLE LESSON DATADISK COLLECTION                                                                                                            \$$$$$$  |
                                                                                                                                                \______/
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
```

---

# विकेंद्रित एक्सचेंज म्हणजे काय?

विकेंद्रित एक्सचेंज (DEXs) हे ऑनचेन मार्केट आहेत. वॉलेटमधल्या पैशांची सेल्फ-कस्टडी सोडून न देता एक्सप्लोररना इथे इतर वापरकर्त्यांशी सुरक्षितपणे क्रिप्टोकरन्सीची देवाणघेवाण करता येते. हे पीअर-टू-पीअर ट्रेड सार्वजनिक स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट पार पाडतात, जे वापरकर्त्यांना टोकनच्या मोठ्या सामायिक साठ्यांशी जोडतात. या साठ्यांना `तरलता पूल` म्हणतात. जवळपास प्रत्येक ब्लॉकचेनवर DEX असतात, आणि Ethereum-च्या Layer 1 व Layer 2 दोन्हींवर ते आहेत.

`DeFi` वापरताना टोकनची देवाणघेवाण अपरिहार्य आहे. इतर कोणत्याही एक्सचेंजपेक्षा DeFi-मध्ये टोकनची विविधता आणि उपयोग जास्त आहेत. काहीजण ऑनचेन उत्पादने आणि सेवा वापरण्यासाठी टोकन घेतात, तर काहीजण गुंतवणूक म्हणून. काही टोकन धारकाला मतदानाचा अधिकार देतात, ज्यातून प्रकल्पाची दिशा ठरते, अगदी पारंपरिक कंपनीचे शेअर असल्यासारखे! कारण काहीही असो, DeFi-मध्ये DEX वारंवार वापरावे लागतील.

ते कसे काम करतात आणि तुमच्या कामी कसे येतात ते आता पाहूया.

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/what-is-a-decentralized-exchange-7eed6afb.svg)

# केंद्रित आणि विकेंद्रित एक्सचेंज

केंद्रित एक्सचेंज (जसे Coinbase, Binance, Kraken) आणि विकेंद्रित एक्सचेंज (जसे Uniswap, PancakeSwap) यांच्या तंत्रज्ञानातला फरक पाहूया.

केंद्रित एक्सचेंजवर (`CEXs`) ब्लॉकचेन परिसंस्थेत थेट न उतरता क्रिप्टोकरन्सीचा ट्रेड आणि गुंतवणूक करता येते. तुमचे खाते CEX-वर नोंदलेले असल्याने तुमच्या खाजगी की आणि पैसे त्यांच्या ताब्यात असतात: त्यांचे व्यवस्थापन, त्यांचे नियम आणि त्यांच्या व्यवसायाची जोखीम तुम्हाला लागू होते.

विकेंद्रित एक्सचेंजवर (`DEXs`) पूर्णपणे सेल्फ-कस्टडीत क्रिप्टोकरन्सीचा ट्रेड करता येतो, म्हणजे ब्लॉकचेनचा मूळ हेतू साधता येतो. पीअर-टू-पीअर रचनेत तुम्ही ग्राहकही असता आणि पुरवठादारही. पूर्वी फक्त वित्तीय वर्गालाच मिळणाऱ्या संधी इथे खुल्या होतात. ही व्यवस्था पारदर्शक आणि सेन्सॉरशिप-प्रतिरोधक आहे: तुमचा प्रवेश कोणी गोठवू शकत नाही आणि तुमचे ट्रेड कोणी उलटवू शकत नाही. हॅकची जोखीम मात्र राहतेच, ते या धड्यात पुढे पाहू.

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/centralized-and-decentralized-exchanges-f6f6324c.svg)

# Knowledge Check 1

क्रिप्टोकरन्सी एक्सचेंजबद्दल खालीलपैकी काय खरे आहे?

- [ ] DEX-मागे कोणतीही टीम नसते

> ℹ️ DEX-मागेही डेव्हलपमेंट टीम असते, पण प्रकल्पावरचा त्यांचा प्रभाव मर्यादित असतो.

- [ ] CEX-वर पैसे गमावण्याचे एकमेव कारण म्हणजे चुकीचा ट्रेड

> ℹ️ CEX-लाही जोखीम असतेच. 2022 मध्ये FTX एक्सचेंज कोसळले आणि जवळपास सर्व वापरकर्त्यांचे पैसे गेले.

- [x] DEX सेल्फ-कस्टडीत ट्रेड करू देतात, CEX नाही

> ℹ️ स्पष्टपणे वेगळे सांगितले नसेल, तर तुमच्या खाजगी की CEX-च्याच मालकीच्या असतात.

# विकेंद्रित ॲप्स

DEX हे एक प्रकारचे `dApp` आहेत, म्हणजे ब्लॉकचेनवर चालणारे विकेंद्रित ॲप. एखादे इंटरनेट ॲप ‘विकेंद्रित’ मानले जाण्यासाठी ते कोणालाही भेदभावाशिवाय वापरता आले पाहिजे, त्यातल्या हालचाली दुसऱ्या माणसाच्या मदतीशिवाय पूर्ण झाल्या पाहिजेत, आणि त्याचा कोड सर्वांना पाहता आला पाहिजे.

dApp-च्या सेवा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टमधून चालतात. हा असा कोड असतो, जो वापरकर्त्याची ऑनचेन कृती घेतो आणि ठरलेला ऑनचेन प्रतिसाद देतो. Ethereum Foundation स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टची तुलना व्हेंडिंग मशीनशी करते: वापरकर्ता हवा असलेल्या वस्तूचा क्रमांक टाकतो, तेवढे पैसे भरतो, आणि दुसऱ्या कोणाच्याही मदतीशिवाय अपेक्षित वस्तू हातात मिळते.

DEX-चे स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट अनेक प्रकारच्या आज्ञा हाताळतात, जसे टोकन स्वॅप करणे, मतदान करणे, किंवा `तरलता` घालणे आणि काढणे.

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/decentralized-applications-99447b26.svg)

# विकेंद्रित ॲप्स (पुढे)

DEX व्हेंडिंग मशीनसारखेच काम करतात: ते वापरकर्त्याने दिलेले टोकन घेतात आणि हवे असलेले टोकन देतात. dApps-ची आणखी काही उदाहरणे:

🎟️ **मतदान dApps**: वापरकर्त्याचे मत ठरावीक ठिकाणी नोंदवणे.

📦 **ब्रिज dApps**: वापरकर्त्याची क्रिप्टोकरन्सी एका ब्लॉकचेन नेटवर्कवरून दुसऱ्यावर नेणे.

🤝 **कर्ज dApps**: ठरावीक अटी पूर्ण करणाऱ्या वापरकर्त्यांना कर्ज देणे.

स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट ही Ethereum-वरची खाती आहेत: त्यांना पत्ता आणि शिल्लक असते, आणि पैसे व आज्ञा मिळाल्यावर ती आपोआप कृती करतात. DEX म्हणजे अनेक फंक्शन असलेले, प्रोग्राम केलेले Ethereum खाते.

वापरकर्त्यांना आतल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टशी संवाद साधता यावा म्हणून `dApps` सहसा वेबसाइट वापरतात. वेबसाइट बंद पडली, तरी थोडा अनुभव असेल तर स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट थेट वापरता येतो!

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/decentralized-applications-continued-728cfade.svg)

# Knowledge Check 2

dApp विकेंद्रित मानले जाण्यासाठी त्यात कोणते गुण लागतात?

- [ ] परवानगीमुक्त: सर्व वापरकर्त्यांना खुला प्रवेश

> ℹ️ हा dApp-चा एक गुण आहे, पण एकमेव नाही.

- [ ] स्वायत्त: वापरकर्त्याच्या हालचालींना मध्यस्थ लागत नाही

> ℹ️ हा dApp-चा एक गुण आहे, पण एकमेव नाही.

- [ ] पारदर्शक: स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टचा कोड सर्वांना उपलब्ध

> ℹ️ हा dApp-चा एक गुण आहे, पण एकमेव नाही.

- [x] वरील सर्व

> ℹ️ Ethereum-वरची dApps परवानगीमुक्त, स्वायत्त आणि पारदर्शक असतात, म्हणूनच त्यांना मान आहे.

# ऑटोमेटेड मार्केट मेकर

पारंपरिक बाजारात आणि `CEXs`-वर तुमचा कस्टोडियन `ऑर्डर बुक` वापरतो: खरेदी आणि विक्रीच्या ऑफरने भरलेला डेटाबेस. CEX तुमची ऑफर दुसऱ्या कोणाच्या तरी ऑफरशी जुळवतो. ट्रेडवर सहसा कमिशन लागते, आणि जुळवण्याची पद्धत गुप्त असल्याने सर्वोत्तम सौदा मिळाला की नाही हे कळतच नाही.

बहुतेक `DEXs` ‘ऑटोमेटेड मार्केट मेकर’ (`AMM`) तंत्रज्ञान वापरतात. टोकन स्वॅपसाठी हीच सर्वात सामान्य रचना आहे: तुमच्या ट्रेडची किंमत सार्वजनिक अल्गोरिदम ठरवतो. काही नवे DEX त्याऐवजी ऑर्डर बुक किंवा इंटेंट-आधारित रचना वापरतात. AMM अल्गोरिदम ओपन सोर्स असल्याने कोणीही तो समजून घेऊ शकतो, त्याची नक्कल करू शकतो आणि सुधारू शकतो. त्यातून निरोगी स्पर्धा आणि सतत नवे प्रयोग होतात.

खरेदी-विक्रीच्या ऑफर थेट जुळवण्याऐवजी AMM ट्रेड `तरलता पूल`मधून पाठवतात. वापरकर्त्यांच्या हालचालींनुसार हे सामायिक साठे टोकन जमा करतात आणि देतात, आणि प्रत्येक पायरी सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर दिसते.

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/automated-market-makers-78ad7439.svg)

# Knowledge Check 3

पारंपरिक ऑर्डर बुकपेक्षा AMM वापरण्याचा फायदा काय?

- [ ] AMM ट्रेड ऑर्डर बुक ट्रेडपेक्षा वेगवान असतो

> ℹ️ नेटवर्कच्या पुष्टीचा वेळ धरला, तर हे नेहमीच खरे ठरत नाही.

- [ ] AMM तुम्हाला थेट दुसऱ्या वापरकर्त्याशी जोडतो

> ℹ️ AMM ट्रेड थेट वापरकर्त्यांमध्ये न जोडता तरलता पूल नावाच्या सामायिक साठ्यांमधून पाठवतात.

- [x] इतरांचे एकतर्फी ट्रेड ओळखता आणि रोखता येतात

> ℹ️ AMM पारदर्शक असल्याने प्लॅटफॉर्मना वाईट हेतू लपवणे खूप अवघड जाते, आणि वापरकर्त्यांनाही!

# टोकन स्वॅप

ब्लॉकचेनवरच्या क्रिप्टोकरन्सी ट्रेडना `टोकन स्वॅप` म्हणतात. स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टशी होणाऱ्या या संवादात AMM-च्या `तरलता पूल`चा वापर करून एक क्रिप्टोकरन्सी दुसरीत बदलली जाते. योग्य पूलमधून जाणारा `ट्रेड रूट` तयार करून DEX-चा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट तुमचे टोकन घेतो आणि हवे असलेले टोकन देतो. एका पूलमध्ये सहसा दोनच टोकन असतात, आणि प्रत्येक `टोकन जोडी`साठी पूल नसतो. त्यामुळे एक स्वॅप पूर्ण करायला मार्ग अनेक पूलमधून जाऊ शकतो.

स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला वॉलेटपर्यंत पोहोचू द्यायचे असेल, तर ठरावीक (किंवा अमर्याद) रकमेपर्यंत पैसे काढण्याची परवानगी द्यावी लागते. या `टोकन खर्च मर्यादा` विश्वासू कॉन्ट्रॅक्टना खाजगी कीशिवाय व्यवहार करू देतात. परवानगी देण्यासाठी गॅस लागतो, म्हणून ती पुढच्या वापरासाठी उघडी राहते. एका वॉलेटमधून ट्रेड करून दुसऱ्यात साठवण्याचे हे एक कारण. या मर्यादा तपासणे आणि रद्द करणे [टोकन खर्च मर्यादा सांभाळणे](https://app.banklessacademy.com/lessons/managing-token-allowances) या धड्यात पाहा!

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/token-swaps-41ceb8e1.svg)

# टोकन स्वॅप (पुढे)

परवानगी आणि देवाणघेवाणीची प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी एक उदाहरण पाहूया. Optimism नेटवर्कवरचा मोठा DEX असलेल्या Velodrome-वर USDC-चे OP-मध्ये स्वॅप करायचे आहे. USDC/OP `तरलता पूल` तितका किफायतशीर नसल्याने हा ट्रेड अनेकदा दोन पूलमधून जातो:

1. आधी तुम्ही योग्य त्या Velodrome स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला तुमच्या वॉलेटमधून USDC काढण्याची परवानगी देता.
2. मग स्वॅपच्या व्यवहाराची विनंती Velodrome-ला पाठवता.
3. व्यवहार स्वीकारला जातो: Velodrome तुमच्या वॉलेटमधून ठरलेली USDC रक्कम काढून USDC/ETH तरलता पूलमध्ये टाकते. तेवढ्याच किमतीचे ETH या पहिल्या पूलमधून बाहेर पडून ETH/OP तरलता पूलमध्ये जाते. शेवटी दुसऱ्या पूलमधून OP तुमच्या वॉलेटच्या पत्त्यावर येते.

स्वॅपचा व्यवहार पूर्ण झाला. तुमचे USDC टोकन ETH मार्गे OP-मध्ये बदलले!

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/token-swaps-continued-bad45a9b.svg)

# Knowledge Check 4

AMM एकाच व्यवहारात अनेक तरलता पूलमधून ट्रेड पाठवू शकतात.

- [x] खरे

> ℹ️ बरोबर! नेटवर्क शुल्क कदाचित जास्त लागेल, पण सर्व कृती एकाच व्यवहारात बांधल्या जातात.

- [ ] खोटे

> ℹ️ चुकीचे, कारण समजून घेण्यासाठी मागची स्लाइड पुन्हा पाहा.

# तरलता म्हणजे काय?

क्रिप्टोमध्ये तरलता म्हणजे योग्य किमतीत डिजिटल मालमत्तेची खरेदी-विक्री घडवून आणण्याची मार्केटची क्षमता. तरलता जास्त असेल तर किमती जास्त स्थिर राहतात; तरलता कमी असेल तर किमती जास्त हलतात. योग्य किमती वापरकर्त्यांना आकर्षित करतात, म्हणून `DEXs` आपल्या सर्व तरलता पूलमध्ये तरलता जास्त ठेवण्याचा प्रयत्न करतात.

जास्त तरलता म्हणजे तरलता पूलमध्ये टोकनचे प्रमाण जास्त, आणि पूलमध्ये ट्रेड होणाऱ्या दोन्ही टोकनच्या मूल्याची वाटणी साधारण 50/50. उदाहरणार्थ, USDC/ETH पूल त्या प्लॅटफॉर्मवरचे या `टोकन जोडी`मधले सर्व ट्रेड हाताळतो.
टोकन जास्त असतील, तर पूलमधून होणाऱ्या ट्रेडचा 50/50 समतोलावर कमी परिणाम होतो आणि किमती स्थिर राहतात. कोणताही ट्रेड हा समतोल जितका बिघडवतो, त्याला `किंमत प्रभाव` म्हणतात.

एक्सप्लोरर म्हणून सर्वोत्तम सौदा हवा असेल, तर तुमच्या ट्रेडवरचा किंमत प्रभाव शक्य तितका कमी हवा! म्हणजेच जास्त आणि समतोल तरलता हवी.

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/what-is-liquidity-a88af170.svg)

# तरलता पुरवणारे

जास्तीत जास्त `तरलता` मिळवणे हे DEX-च्या यशाचे मुख्य सूत्र आहे. पण क्रिप्टो परिसंस्थेत तरलता मर्यादित असल्याने प्रत्येक DEX ती जास्तीत जास्त खेचून घेण्यासाठी स्पर्धा करतो. मग ही तरलता येते कुठून?

विकेंद्रित परिसंस्थेत DeFi वापरणाऱ्यांना पूलमध्ये तरलता घालण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाते, कारण त्यामुळे प्लॅटफॉर्मचे TVL (एकूण लॉक केलेले मूल्य) वाढते. पूलमधून ट्रेड करणाऱ्यांकडून जमा होणारे शुल्क, कोणी किती तरलता घातली त्या प्रमाणात LPs (तरलता पुरवणारे) यांना वाटले जाते. होय, हे खरे आहे: DEX-च्या तरलता पूलला तुमची टोकन देऊन नियमित उत्पन्न मिळवता येते.

`LP` होण्याआधी अनेक गोष्टींचा विचार करावा लागतो, आणि त्याबद्दल पुढच्या धड्यांत पाहू. सध्या एवढेच लक्षात ठेवा की DEX-च्या तरलता पूलवर दिसणारे मोठे APR (वार्षिक टक्केवारी दर) पक्के नसतात, आणि नुकसानही होऊ शकते.

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/liquidity-providers-4f46eebb.svg)

# Knowledge Check 5

वाक्य पूर्ण करा: “तरलता __________.”

- [ ] जास्त असेल तेव्हा अस्थिरता जास्त असते

> ℹ️ चुकीचे, पुन्हा प्रयत्न करा.

- [ ] कमी असेल तेव्हा अस्थिरता कमी असते

> ℹ️ चुकीचे, पुन्हा प्रयत्न करा.

- [x] कमी असेल तेव्हा अस्थिरता जास्त असते

> ℹ️ अगदी बरोबर! तरलता आणि अस्थिरता यांचा संबंध सहसा उलटा असतो.

# Knowledge Check 6

तरलता घालण्यासाठी DEX वापरकर्त्यांना कसे प्रोत्साहन देतात?

- [ ] ट्रेडमधल्या नुकसानीचा विमा

> ℹ️ वाईट गुंतवणुकीतल्या नुकसानीपासून CEX किंवा DEX कोणीही तुमचे रक्षण करत नाही.

- [x] प्लॅटफॉर्म शुल्कातला वाटा आणि/किंवा बोनस टोकन

> ℹ️ DEX वापरण्याचे शुल्क अनेकदा LPs सह विविध भागीदारांमध्ये वाटले जाते. काही प्लॅटफॉर्म वरून बोनसही देतात.

- [ ] खाजगी तरलता पूलमध्ये प्रवेश

> ℹ️ खाजगी तरलता पूल नसतातच; कमी वर्दळीतून पुरेसा परतावा मिळणारही नाही.

- [ ] वरील सर्व

> ℹ️ इथे एकच उत्तर बरोबर आहे, ते कोणते ते ओळखता येते का?

# प्लॅटफॉर्मचे शुल्क

CEX आणि DEX दोघेही आपल्या सेवेसाठी शुल्क घेतात, आणि ब्लॉकचेन वापरणेही मोफत नाही. प्लॅटफॉर्म निवडताना विचारात घ्यायचे पाच सामान्य खर्च:

🏷️ **प्लॅटफॉर्मचे शुल्क**: CEX स्वतःचे ट्रेडिंग कमिशन ठरवतात, तर DEX-चे शुल्क प्रत्येक पूलनुसार वेगळे असते (सहसा टक्क्याचा काही भाग). मुख्य फरक हा की DEX-चे शुल्क ऑनचेन दिसते आणि कोणालाही तपासता येते.

🌐 **नेटवर्क शुल्क**: dApp-च्या व्यवहारावर ब्लॉकचेन गॅस शुल्क लावते. नेटवर्कवर गर्दी कमी असताना वापरून हा खर्च कमी करता येतो. Ethereum मेननेटसाठी गॅसचा थेट अंदाज इथे मिळतो: [Etherscan.io](https://etherscan.io/gastracker). Layer 2-वर शुल्क खूपच कमी असते; नेटवर्कची तुलना [growthepie](https://www.growthepie.com/) इथे करा.

📦 **ब्रिजचे शुल्क**: एका ब्लॉकचेन नेटवर्कवरून दुसऱ्यावर क्रिप्टोकरन्सी नेण्यासाठी CEX आणि ब्रिज दोघेही शुल्क घेतात. CEX-साठी त्यांच्या साइटवरची माहिती पाहा. ब्रिज dApps पाठवण्याआधीच शुल्काचा अंदाज दाखवतात.

💹 **विनिमय दर**: CEX किंवा DEX-वर थेट फियाट देऊन क्रिप्टोकरन्सी घेताना, बाजारभावाशी न जुळणाऱ्या विनिमय दरांपासून सावध राहा.

🧊 **स्लिपेज**: किमती वेगाने बदलतात, म्हणून DEX स्वॅपमध्ये थोडी सूट ठेवतात. याला `स्लिपेज` म्हणतात (बदलता येते, सहसा 0.5-2%). ट्रेडमध्ये तेवढे मूल्य जाऊ शकते, पण खूप कमी ठेवले तर ट्रेड नाकारला जाऊ शकतो.

ट्रेड करण्याआधी नेहमी स्वतः माहिती काढा, म्हणजे प्लॅटफॉर्मचा खर्च आणि तडजोडी नीट कळतील.

# DEX-चे फायदे

या धड्यात बरीच माहिती झाली, पण DEX तुमच्यासाठी आहेत का असा प्रश्न अजूनही असेल. साधारणपणे खालील गोष्टी हव्या असतील, तर विकेंद्रित एक्सचेंज तुमच्या फायद्याचे ठरतील:

- 🔑 डिजिटल मालमत्तेचा ताबा तुमच्याकडेच हवा.
- 🔒 CEX कोसळण्याची भीती टाळून मालमत्ता ब्लॉकचेनवर सुरक्षित ठेवायची आहे.
- ⌛ क्रिप्टो मार्केट 24/7 उपलब्ध हवे.
- 👛 जास्त प्रकारच्या क्रिप्टोकरन्सी हव्या आहेत.
- 🤑 तरलता पुरवण्यात रस आहे.
- 🛂 प्रत्येक प्लॅटफॉर्मवर नोंदणी आणि `KYC` करायचे नाही.
- ⚔️ विकेंद्रित वित्तातल्या जास्त जोखिमा आणि जास्त बक्षिसे खुणावतात.

असे असले, तरी जवळपास प्रत्येक DeFi वापरकर्त्याचे केंद्रित एक्सचेंजवर खाते असतेच. कारण पारंपरिक बँकिंग जगाशी जोडणारी सोपी सोय CEX-कडे असते; बँक खात्यातले पैसे सहज ब्लॉकचेनवर आणता येतात आणि परतही नेता येतात. [Ryan Sean Adams](https://twitter.com/RyanSAdams) याची तुलना सार्वजनिक स्वच्छतागृहाशी करतात: *“आत जा, काम उरका, बाहेर पडा.”*

हे चांगले आहे, कारण CEX खात्यापासून सुरुवात करून, आत्मविश्वास वाढेल तसे हळूहळू DeFi-कडे वळता येते.

# DEX-च्या जोखिमा

DEX वापरण्यात जोखीमही आहे. त्यातल्या काही महत्त्वाच्या:

🐞 **स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टची जोखीम**: ऑडिटमुळे कोडमधल्या चुकांची शक्यता कमी होते, पण पूर्ण संपत नाही: 2025 मध्ये अनेक कंपन्यांनी ऑडिट केलेल्या एका मोठ्या DEX-ला कोडमधल्या एका सूक्ष्म चुकीमुळे $128M गमवावे लागले. सर्वात वाईट परिस्थितीत तुमच्या ट्रेडइतकी रक्कम जाऊ शकते. विश्वासू आणि भरपूर ऑडिट झालेल्या स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टलाच पसंती द्या.

💰 **सेल्फ-कस्टडीची जोखीम**: खाजगी की सांभाळण्याची जबाबदारी पूर्णपणे तुमची असते, त्यामुळे चोरी, फसवणूक किंवा हरवलेल्या सीड फ्रेजमुळे अख्खे वॉलेट जाऊ शकते. म्हणूनच अनेक वॉलेट वापरून जोखीम विभागा, आणि सीड फ्रेजची प्रत नेहमी सुरक्षित ठिकाणी, प्रत्यक्ष कागदावर ठेवा.

🥪 **सँडविच हल्ले**: स्वॅपमधले स्लिपेज जास्त ठेवले, तर फ्रंट-रनिंग करणारे तुमच्याविरुद्ध `सँडविच हल्ला` करण्याची शक्यता वाढते. अशा हल्ल्यात ट्रेडवरच्या स्लिपेजइतके मूल्य जाऊ शकते. या हल्ल्यांपासून स्वतःचे रक्षण कसे करायचे ते पुढच्या धड्यांत पाहू.

हे फायदे आणि जोखिमा लक्षात घेता, खालील गोष्टी खऱ्या असतील तर CEX जास्त सोयीचे ठरेल:

- 🎓 क्रिप्टोच्या प्रवासाची नुकतीच सुरुवात आहे आणि जोखीम व फायदे समजून घेत आहात.
- ⚖️ तुमचे ट्रेड कमी आणि छोटे असतात, त्यामुळे ब्लॉकचेनचे शुल्क परवडत नाही.
- 🏰 पैशांची जबाबदारी स्वतः घेण्यापेक्षा एक्सचेंजवर विश्वास ठेवणे बरे वाटते.

एकूण जोखीम कमी करण्यासाठी काहीजण मधला मार्ग निवडतात: खरेदी-विक्रीसाठी CEX वापरतात आणि क्रिप्टो मात्र ब्लॉकचेनवरच ठेवतात.

# Knowledge Check 7

केंद्रित एक्सचेंजऐवजी विकेंद्रित एक्सचेंज का वापराल?

- [ ] केंद्रित एक्सचेंजवर नसलेली टोकन वापरायची आहेत

> ℹ️ हा DEX-चा एक गुण आहे, पण एकमेव नाही.

- [ ] देवाणघेवाण केलेल्या पैशांचा पूर्ण ताबा हवा आहे

> ℹ️ हा DEX-चा एक गुण आहे, पण एकमेव नाही.

- [ ] सहसा उपलब्ध नसलेली साधने आणि संधी हव्या आहेत

> ℹ️ हा DEX-चा एक गुण आहे, पण एकमेव नाही.

- [x] वरील सर्व

> ℹ️ अगदी बरोबर! CEX-पेक्षा DEX हे सर्व फायदे देतात.

# DEX-ची निवड

DeFi-मध्ये अनेक विकेंद्रित एक्सचेंज आहेत, आणि काही इतरांपेक्षा चांगले आहेत. कोणता DEX वापरायचा हे ठरवताना या पाच गोष्टी पाहा:

🥇 **विश्वासार्हता**: विश्वास, दर्जा आणि दीर्घ काळ टिकून राहणे यासाठी हे नाव ओळखले जाते का?

⛲ **तरलता**: किंमत प्रभाव कमीत कमी राहील इतके तरलता पूलचे `TVL` आहे का?

🖱️ **वापरातली सोय**: इंटरफेस वापरायला सोपा आहे का?

🔐 **सुरक्षा**: स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टचे ऑडिट अनेक ऑडिटरनी केले आहे का?

🎁 **बक्षिसे आणि सुविधा**: एक्सचेंज वापरल्याबद्दल किंवा तरलता घातल्याबद्दल बक्षिसे मिळतात का? गव्हर्नन्समध्ये मतदान करता येते का?

या सर्व निकषांवर चांगले उतरणारी काही नावे: Uniswap, Curve, Velodrome आणि PancakeSwap. काही आवडते सापडेपर्यंत एका DEX-वरून दुसऱ्यावर सहज जाता येते! या धड्याच्या क्वेस्टसाठी Velodrome वापरणार आहोत, जो Optimism नेटवर्कवरचा प्रस्थापित DEX आहे. तो वापरायला सोपा आहे, आणि Layer 2-वर असल्याने शुल्कही खूप वाजवी आहे!

# DEX वापरण्याच्या चांगल्या सवयी

dApp वापरण्याआधी तुमचे पैसे सुरक्षित राहावेत यासाठी काही चांगल्या सवयी पाळा:

👩‍💻 dApp-ची लिंक प्रकल्पाच्या अधिकृत X (Twitter) खात्यावरून (सोनेरी चेक मार्क) किंवा विश्वासू तिसऱ्या पक्षाकडून तपासा, आणि मग बुकमार्क करा. अनेक DeFi फसवणुकींची सुरुवात खोट्या लिंकनेच होते, अगदी लोकप्रिय सर्च इंजिनवरही.

🔓 ऑनचेन `टोकन खर्च मर्यादा` देताना ती तुमच्या ट्रेडइतकीच ठेवा. आता अनेक DEX फक्त तुमच्या ट्रेडपुरती स्वाक्षरी-आधारित मंजुरी वापरतात: [टोकन खर्च मर्यादा सांभाळणे](https://app.banklessacademy.com/lessons/managing-token-allowances) हा धडा पाहा.

♟️ HODL वॉलेटमधून dApps वापरू नका; dApps-साठी वेगळे वॉलेट ठेवा. वॉलेटच्या रणनीती आमच्या [Web3 सुरक्षा](https://app.banklessacademy.com/lessons/web3-security) धड्यात आहेत.

आता विकेंद्रित एक्सचेंज वापरण्यासाठी तुम्ही तयार आहात!

![](https://app.banklessacademy.com/images/decentralized-exchanges/dex-best-practices-62cbc83b.svg)

# Knowledge Check 8

निवडलेला DEX विश्वासार्ह आहे याची खात्री कशी करता येईल?

- [x] त्याची प्रतिष्ठा तपासून आणि फक्त विश्वासू स्रोतांच्या URL वापरून

> ℹ️ अगदी बरोबर! DEX-ची ऑनलाइन प्रतिष्ठा स्वतंत्रपणे तपासा, आणि विश्वासू स्रोताने दिलेल्याच URL वापरा.

- [ ] पहिल्या वेळी छोटासा चाचणी व्यवहार करून

> ℹ️ वाईट स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टशी एकदा संवाद झाला तरी अख्खे वॉलेट रिकामे होऊ शकते.

- [ ] वरील दोन्ही

> ℹ️ चुकीचे. वाईट स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टशी एकदा संवाद झाला तरी अख्खे वॉलेट रिकामे होऊ शकते.