---
TITLE: DeFi-ची ओळख
DESCRIPTION: विकेंद्रित वित्ताची मूलतत्त्वे समजून घ्या.
LANGUAGE: मराठी
WRITERS: Ap0ll0
EDITORS: Claude (Anthropic AI, 2026 review)
TRANSLATORS: Claude (Anthropic AI)
LINK: https://app.banklessacademy.com/lessons/intro-to-defi
FORMAT: LESSON
---

```
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

$$$$$$$\                      $$\       $$\                                      $$$$$$\                           $$\
$$  __$$\                     $$ |      $$ |                                    $$  __$$\                          $$ |
$$ |  $$ | $$$$$$\  $$$$$$$\  $$ |  $$\ $$ | $$$$$$\   $$$$$$$\  $$$$$$$\       $$ /  $$ | $$$$$$$\ $$$$$$\   $$$$$$$ | $$$$$$\  $$$$$$\$$$$\  $$\   $$\
$$$$$$$\ | \____$$\ $$  __$$\ $$ | $$  |$$ |$$  __$$\ $$  _____|$$  _____|      $$$$$$$$ |$$  _____|\____$$\ $$  __$$ |$$  __$$\ $$  _$$  _$$\ $$ |  $$ |
$$  __$$\  $$$$$$$ |$$ |  $$ |$$$$$$  / $$ |$$$$$$$$ |\$$$$$$\  \$$$$$$\        $$  __$$ |$$ /      $$$$$$$ |$$ /  $$ |$$$$$$$$ |$$ / $$ / $$ |$$ |  $$ |
$$ |  $$ |$$  __$$ |$$ |  $$ |$$  _$$<  $$ |$$   ____| \____$$\  \____$$\       $$ |  $$ |$$ |     $$  __$$ |$$ |  $$ |$$   ____|$$ | $$ | $$ |$$ |  $$ |
$$$$$$$  |\$$$$$$$ |$$ |  $$ |$$ | \$$\ $$ |\$$$$$$$\ $$$$$$$  |$$$$$$$  |      $$ |  $$ |\$$$$$$$\\$$$$$$$ |\$$$$$$$ |\$$$$$$$\ $$ | $$ | $$ |\$$$$$$$ |
\_______/  \_______|\__|  \__|\__|  \__|\__| \_______|\_______/ \_______/       \__|  \__| \_______|\_______| \_______| \_______|\__| \__| \__| \____$$ |
                                                                                                                                               $$\   $$ |
PORTABLE LESSON DATADISK COLLECTION                                                                                                            \$$$$$$  |
                                                                                                                                                \______/
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
```

---

# DeFi म्हणजे काय

DeFi म्हणजे `विकेंद्रित` वित्त. सार्वजनिक `ब्लॉकचेन` नेटवर्कवर चालणारी आर्थिक उत्पादने, प्रोटोकॉल आणि ॲप्स यांची ही संपूर्ण परिसंस्था आहे.

पारंपरिक वित्तीय सेवांना DeFi हा एक प्रस्थापित, खुला पर्याय आहे. तुमची क्रिप्टो मालमत्ता कामाला लावण्यासाठी इथे अनेक साधने मिळतात. केंद्रित एक्सचेंजवर फक्त क्रिप्टो विकत घेण्यापलीकडे DeFi संधी देते, आणि कोणालाही विकेंद्रित, Bankless जीवनशैली उभारता येते.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/defi-defined-759c5922.svg)

# DeFi का?

इंटरनेट कनेक्शन असलेल्या प्रत्येकाला DeFi प्रगत आर्थिक साधने उपलब्ध करून देते: गुंतवणूक, ट्रेडिंग, कर्ज देणे आणि कर्ज घेणे, आणि स्टेकिंग.

ही साधने DeFi पारदर्शकपणे आणि खुलेपणाने देते. कोणीही कोड पाहू शकतो आणि कॉन्ट्रॅक्ट सांगितल्याप्रमाणेच काम करतो का हे तपासू शकतो. बँका मात्र तुमच्या पैशाचे काय करतात हे बंद दाराआड ठेवतात.

आणि कोणाला प्रवेश द्यायचा हे ठरवणारी मधली संस्थाच नाही: कोणीही तुम्हाला नाकारू शकत नाही, तुमचे खाते गोठवू शकत नाही किंवा बंद करू शकत नाही.

# Knowledge Check 1

DeFi म्हणजे कशाचे संक्षिप्त रूप?

- [ ] डिजिटल फायनान्स

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi डिजिटल आहे, पण “De” म्हणजे decentralized, म्हणजेच विकेंद्रित.

- [x] विकेंद्रित वित्त

> ℹ️ बरोबर! सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर चालणाऱ्या आर्थिक उत्पादनांची आणि ॲप्सची परिसंस्था म्हणजे DeFi.

- [ ] डीरेग्युलेशन फील्ड

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi विकेंद्रीकरणातून मध्यस्थ काढून टाकते, नियम शिथिल करत नाही.

- [ ] विकेंद्रित फंडिंग

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! जवळपास बरोबर, पण “Fi” म्हणजे finance, funding नाही.

# यील्ड मिळवणे

अनेक `DeFi` प्रोटोकॉल तुमची क्रिप्टो मालमत्ता कामाला लावून व्याज आणि इतर बक्षिसे मिळवू देतात. ज्यासाठी सामान्यतः बँक किंवा वित्तीय कंपनी लागते, अशी आर्थिक उत्पादने इथे कागदपत्रे, मंजुरीची प्रक्रिया आणि पारंपरिक वित्ताचा इतर त्रास न घेता वापरता येतात.

DeFi मोफत नाही: प्रत्येक व्यवहारासाठी थोडे नेटवर्क शुल्क द्यावे लागते, आणि अनेक प्रोटोकॉल स्वतःचे शुल्कही घेतात. पण हा खर्च साधारणपणे कमी असतो आणि पूर्णपणे पारदर्शक असतो. बँकेचा अतिरिक्त खर्च नाही, आणि तुमचा प्रवेश किंवा तुमची कमाई कोणतीही संस्था अडवू शकत नाही. म्हणूनच DeFi लोकप्रिय आहे.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/earning-yield-bc952747.svg)

# Knowledge Check 2

क्रिप्टोवर यील्ड कसे मिळवता येते?

- [ ] DeFi प्रोटोकॉलमध्ये ठेव ठेवून व्याज मिळवून

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! यील्ड मिळवण्याचा हा एक मार्ग आहे, पण एकमेव नाही.

- [ ] DeFi प्रोटोकॉलमध्ये ठेव ठेवून बक्षिसे मिळवून

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! यील्ड मिळवण्याचा हा एक मार्ग आहे, पण एकमेव नाही.

- [x] वरील दोन्ही

> ℹ️ बरोबर! क्रिप्टो मालमत्ता कामाला लावून DeFi प्रोटोकॉलमधून व्याज आणि इतर बक्षिसे दोन्ही मिळतात.

- [ ] क्रिप्टोवर यील्ड मिळवता येत नाही

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! क्रिप्टो मालमत्तेवर यील्ड मिळवणे हेच DeFi लोकप्रिय असण्याचे एक मुख्य कारण आहे.

# DeFi-मध्ये काय करता येते

`DeFi` व्यवहार `परवानगीमुक्त` असतात. म्हणजे कोणालाही सार्वजनिक `ब्लॉकचेन` वापरून मालमत्ता विकत घेता, विकता किंवा ट्रेड करता येते. या हालचालींवर कोणत्याही तिसऱ्या पक्षाचे नियंत्रण किंवा देखरेख नसते. हे व्यवहार विकेंद्रित ॲप्स, म्हणजेच DApps, पार पाडतात.

`dApps` आणि DeFi प्लॅटफॉर्म जगभर 24/7 चालू असतात. अनेक ॲप्स `स्टेबलकॉइन` वापरतात, म्हणजे डॉलरचे स्थिर मूल्य टिकवण्यासाठी बनवलेली टोकन (आमचा [स्टेबलकॉइन समजून घेणे](https://app.banklessacademy.com/lessons/understanding-stablecoins) हा धडा पाहा). DeFi-मधल्या चार सर्वात सामान्य गोष्टी आता पाहूया: गुंतवणूक, ट्रेडिंग, कर्ज देणे आणि घेणे, आणि स्टेकिंग.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/what-you-can-do-with-defi-e1e865b5.svg)

# Knowledge Check 3

रिकामी जागा भरा: DeFi व्यवहार ____ असतात.

- [ ] मोफत

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi व्यवहारांना नेटवर्क शुल्क लागतेच. विशेष हे की ते कोणालाही अडवता येत नाहीत.

- [ ] नियंत्रित

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi-मधल्या हालचालींवर कोणत्याही तिसऱ्या पक्षाचे नियंत्रण किंवा देखरेख नसते.

- [x] परवानगीमुक्त

> ℹ️ बरोबर! तिसऱ्या पक्षाच्या मंजुरीशिवाय कोणालाही सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर खरेदी, विक्री किंवा ट्रेड करता येते.

- [ ] केंद्रित

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi याच्या उलट आहे: ते विकेंद्रित ॲप्सवर चालते, कोणतीही मध्यवर्ती सत्ता नसते.

# गुंतवणूक

भविष्यात किंमत वाढेल या अपेक्षेने थोडी `क्रिप्टोकरन्सी` विकत घेणे, हा सर्वात सामान्य `DeFi` व्यवहार आहे. यालाच गुंतवणूक म्हणतात.

क्रिप्टो मालमत्ता दीर्घ काळ सांभाळून ठेवण्यासाठी HODL हा शब्द वापरला जातो. HODL हे मीम HOLD या शब्दाच्या टंकनचुकीतून आले, असे काहीजण सांगतात; तर काहींच्या मते ते **H**old **O**n for **D**ear **L**ife याचे लघुरूप आहे.

नवीन कॉइन आणि टोकन केंद्रित एक्सचेंजवर (CEX) येण्याआधीच DeFi-मध्ये मिळू शकतात.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/investing-7c8b44ed.svg)

# Knowledge Check 4

HODL म्हणजे काय?

- [ ] HOLD चे चुकीचे स्पेलिंग

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! ही एक उत्पत्तिकथा आहे, पण एवढेच उत्तर पुरेसे नाही.

- [ ] Hold On for Dear Life

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! हा एक अर्थ आहे, पण एवढेच उत्तर पुरेसे नाही.

- [ ] क्रिप्टो दीर्घ काळ सांभाळून ठेवणे

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! प्रत्यक्षात HODLing म्हणजे हेच, पण एवढेच उत्तर पुरेसे नाही.

- [x] वरील सर्व

> ℹ️ बरोबर! HODL-ची सुरुवात HOLD च्या टंकनचुकीतून झाली, त्याचा अर्थ “Hold On for Dear Life” असाही होतो, आणि म्हणजे क्रिप्टो दीर्घ काळ ठेवणे.

# ट्रेडिंग

विकेंद्रित एक्सचेंज (DEX) वेगवेगळ्या क्रिप्टो टोकन आणि कॉइनमधले सध्याचे विनिमय दर दाखवते. खरेदीदार आणि विक्रेत्यांना एकत्र आणणारे हे एक डिजिटल मार्केट आहे, जिथे एक चलन देऊन दुसरे चलन घेता येते.

DEX-वरील ट्रेडमध्ये सहभागी असलेल्यांना एकमेकांना ओळखण्याची किंवा एकमेकांवर विश्वास ठेवण्याची गरज नसते. तुम्ही DEX-सोबतच ट्रेड करत आहात असे वाटू शकते. पण बहुतेक वेळा DEX `तरलता पूल` तयार करते, आणि त्यातून दोन ट्रेडरच्या `वॉलेट`मध्ये `परवानगीमुक्त` पद्धतीने ट्रेड होतो.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/trading-67935721.svg)

# मग त्याचा फायदा काय?

तुमच्याकडे किती मालमत्ता आहे याचा विचार न करता कोणालाही ट्रेड करता येतो आणि बाजारात सहभागी होता येते. ऑनचेन प्रोटोकॉलद्वारे कोणालाही कधीही पोझिशन घेता किंवा सोडता येते.

# Knowledge Check 5

DEX म्हणजे काय?

- [x] विकेंद्रित एक्सचेंज

> ℹ️ बरोबर! मध्यस्थाशिवाय टोकन ट्रेड करण्यासाठी खरेदीदार आणि विक्रेत्यांना एकत्र आणणारे डिजिटल मार्केट म्हणजे DEX.

- [ ] डेरिव्हेटिव्ह एक्सचेंज

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! “D” म्हणजे decentralized, derivatives नाही: DEX म्हणजे विकेंद्रित एक्सचेंज.

- [ ] क्रिप्टो इंडेक्स फंड

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DEX हे टोकन ट्रेड करण्याचे मार्केट आहे, गुंतवणूक फंड नाही.

- [ ] वरीलपैकी काहीही नाही

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! वरीलपैकी एक पर्याय DEX-चे नेमके वर्णन करतो.

# कर्ज देणे आणि घेणे

DeFi-मध्ये बँक किंवा मध्यस्थ संस्थेशिवाय कर्ज मिळते. कर्जाचे व्यवहार `पीअर-टू-पीअर` पातळीवर होतात: `dApps` कर्ज देणाऱ्यांना आणि घेणाऱ्यांना थेट जोडतात. कर्ज देणाऱ्याला व्याज मिळते, आणि घेणारा कर्ज व्याजासह परत करतो.

कर्ज घेण्यासाठी आधी कर्जाच्या रकमेपेक्षा जास्त किमतीची क्रिप्टो `तारण` म्हणून ठेवावी लागते. तारणाची किंमत खूप खाली आली, तर कर्ज फेडण्यासाठी ती आपोआप विकली जाते. याला `लिक्विडेशन` म्हणतात. क्रेडिट तपासणीशिवाय DeFi कर्जे सुरक्षित राहतात ती यामुळेच.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/lending-borrowing-b7d58dfa.svg)

# Knowledge Check 6

रिकामी जागा भरा: DeFi-मध्ये कर्जाचे व्यवहार _____ पातळीवर होतात.

- [ ] उत्पन्न ते कर्ज

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi तुमचे उत्पन्न तपासत नाही: कर्ज तारणावर दिले जाते.

- [x] पीअर-टू-पीअर

> ℹ️ बरोबर! DeFi-मध्ये कर्जाचे व्यवहार थेट दोन पक्षांमध्ये होतात, मध्ये बँक किंवा मध्यस्थ नसतो.

- [ ] बँक ते ग्राहक

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi बँकच काढून टाकते: कर्जाचे व्यवहार थेट वापरकर्त्यांमध्ये होतात.

- [ ] उत्पन्न ते व्याज

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! कर्ज देणाऱ्याला व्याज मिळते हे खरे, पण कर्जाचा व्यवहार थेट पीअरमध्ये होतो.

# स्टेकिंग

`स्टेकिंग` अनेकदा कर्ज देण्यासोबत मोजले जाते, पण ते वेगळे आहे: इथे कर्ज घेणारा कोणी नसतो. Ethereum नेटवर्क सुरक्षित ठेवण्यासाठी तुम्ही तुमचे `इथर` लॉक करता, आणि त्या बदल्यात नेटवर्क बक्षिसे देते.

स्टेक केलेले पैसे काही काळासाठी लॉक राहू शकतात, आणि चुकीचे वागणाऱ्या `व्हॅलिडेटर`ना त्यांच्या स्टेकचा काही भाग गमवावा लागतो. त्यामुळे प्रामाणिकपणा फायद्याचा ठरतो. केंद्रित एक्सचेंजसुद्धा स्टेकिंग देतात, पण DeFi-मध्ये जास्त पर्याय मिळतात आणि मालमत्तेवरचे नियंत्रण तुमच्याकडेच राहते. अधिक माहितीसाठी [Ethereum-वर स्टेकिंग](https://app.banklessacademy.com/lessons/staking-on-ethereum) हा धडा पाहा.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/staking-8dbafcb8.svg)

# Knowledge Check 7

बक्षिसांच्या बदल्यात नेटवर्क सुरक्षित ठेवण्यासाठी क्रिप्टो लॉक करणे, हे कशाचे उदाहरण आहे?

- [ ] ट्रेडिंग

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! ट्रेडिंग म्हणजे एक टोकन देऊन दुसरे घेणे, नेटवर्कसाठी ते लॉक करणे नव्हे.

- [x] स्टेकिंग

> ℹ️ बरोबर! नेटवर्क सुरक्षित ठेवण्यासाठी क्रिप्टो लॉक करणे आणि त्या बदल्यात बक्षिसे मिळवणे म्हणजे स्टेकिंग.

- [ ] कर्ज घेणे

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! कर्ज घेणे म्हणजे तारणावर कर्ज उचलणे, नेटवर्क सुरक्षित ठेवणे नव्हे.

- [ ] HODLing

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! HODLing म्हणजे फक्त क्रिप्टो दीर्घ काळ ठेवणे, ती कामाला लावणे नव्हे.

# DeFi-चे तोटे

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/defi-downsides-da1fdb68.svg)

**हॅकर्स**

जिथे पैसा आणि तंत्रज्ञान असते, तिथे सिस्टिम हॅक करण्याचे मार्ग शोधणारे लोकही असतात. DeFi प्रोटोकॉल आणि त्यांचे वापरकर्ते वारंवार लक्ष्य ठरतात, त्यामुळे सुरक्षेच्या सवयी महत्त्वाच्या आहेत.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/defi-downsides-d533aeef.svg)

**जोखीम**

DeFi कोडवर चालते, म्हणजे `स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट`वर. या कोडमधली चूक किंवा पळवाट वापरून पैसे काढून घेतले जाऊ शकतात. बाजारातही जोखीम असते: किमती पडल्या तर कर्जाचे लिक्विडेशन होऊ शकते, आणि `स्टेबलकॉइन` त्यांचे स्थिर मूल्य गमावू शकतात.

![](https://app.banklessacademy.com/images/intro-to-defi/defi-downsides-0070f0e1.svg)

**दाद मागण्याची सोय नाही**

इथे ग्राहक सेवा क्रमांक नाही, आणि काही चुकले तर दाद मागण्यासाठी कंपनी किंवा सरकारी यंत्रणाही नाही. हरवलेले किंवा चोरीला गेलेले पैसे सहसा परत मिळत नाहीत.

# Knowledge Check 8

DeFi-मधली जोखीम कोणती?

- [ ] कोणतीही जोखीम नाही

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! हॅकर्स आणि कोडमधल्या पळवाटा अशा खऱ्या जोखिमा DeFi-मध्ये आहेत, आणि दाद मागण्याची सोयही नाही.

- [ ] बँक तुमचे कर्ज नाकारू शकते

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi-मध्ये बँकाच नाहीत: कर्ज पीअर-टू-पीअर आणि परवानगीमुक्त असते.

- [ ] मध्यवर्ती सत्ता तुमचे पैसे गोठवू शकते

> ℹ️ पुन्हा प्रयत्न करा! DeFi-मध्ये पैसे गोठवणारी मध्यवर्ती सत्ता नसते. खरी जोखीम कोडमधल्या चुकांसारखी वेगळी असते.

- [x] कोडमध्ये चूक असू शकते

> ℹ️ बरोबर! DeFi कोडवर चालते, आणि त्या कोडमधली चूक किंवा पळवाट वापरून गैरफायदा घेतला जाऊ शकतो.