---
TITLE: Layer 2 బ్లాక్‌చైన్‌లు
DESCRIPTION: Layer 2 ఎకోసిస్టమ్‌లో చేరి, లావాదేవీల వేగం పెంచుకుని ఫీజు తగ్గించుకోండి.
LANGUAGE: తెలుగు
WRITERS: HiroKennelly, Tetranome
EDITORS: Claude (Anthropic AI, 2026 review)
TRANSLATORS: Claude (Anthropic AI)
LINK: https://app.banklessacademy.com/lessons/layer-2-blockchains
FORMAT: LESSON
---

```
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

$$$$$$$\                      $$\       $$\                                      $$$$$$\                           $$\
$$  __$$\                     $$ |      $$ |                                    $$  __$$\                          $$ |
$$ |  $$ | $$$$$$\  $$$$$$$\  $$ |  $$\ $$ | $$$$$$\   $$$$$$$\  $$$$$$$\       $$ /  $$ | $$$$$$$\ $$$$$$\   $$$$$$$ | $$$$$$\  $$$$$$\$$$$\  $$\   $$\
$$$$$$$\ | \____$$\ $$  __$$\ $$ | $$  |$$ |$$  __$$\ $$  _____|$$  _____|      $$$$$$$$ |$$  _____|\____$$\ $$  __$$ |$$  __$$\ $$  _$$  _$$\ $$ |  $$ |
$$  __$$\  $$$$$$$ |$$ |  $$ |$$$$$$  / $$ |$$$$$$$$ |\$$$$$$\  \$$$$$$\        $$  __$$ |$$ /      $$$$$$$ |$$ /  $$ |$$$$$$$$ |$$ / $$ / $$ |$$ |  $$ |
$$ |  $$ |$$  __$$ |$$ |  $$ |$$  _$$<  $$ |$$   ____| \____$$\  \____$$\       $$ |  $$ |$$ |     $$  __$$ |$$ |  $$ |$$   ____|$$ | $$ | $$ |$$ |  $$ |
$$$$$$$  |\$$$$$$$ |$$ |  $$ |$$ | \$$\ $$ |\$$$$$$$\ $$$$$$$  |$$$$$$$  |      $$ |  $$ |\$$$$$$$\\$$$$$$$ |\$$$$$$$ |\$$$$$$$\ $$ | $$ | $$ |\$$$$$$$ |
\_______/  \_______|\__|  \__|\__|  \__|\__| \_______|\_______/ \_______/       \__|  \__| \_______|\_______| \_______| \_______|\__| \__| \__| \____$$ |
                                                                                                                                               $$\   $$ |
PORTABLE LESSON DATADISK COLLECTION                                                                                                            \$$$$$$  |
                                                                                                                                                \______/
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
```

---

# పరిచయం

ఏ బ్లాక్‌చైన్ అయినా వీలైనంత వికేంద్రీకృతంగా, సురక్షితంగా, స్కేలబుల్‌గా ఉండటమే కోరుకునే స్థితి. ఈ మూడింటినీ బాగా నిర్వహించే బ్లాక్‌చైన్ నిర్మించడం ఇప్పటివరకూ పరిష్కారం కాని సవాలుగానే ఉంది. ఈ సవాలుకు ఒక పేరు ఉంది: `బ్లాక్‌చైన్ ట్రైలెమా`.

Bitcoin, Ethereum రెండూ బాగానే వికేంద్రీకృతంగా, సురక్షితంగా ఉన్నాయి, కానీ అవి సరిగా స్కేల్ కావు. నెట్‌వర్క్ రద్దీగా ఉన్నప్పుడు కనిపించే భారీ లావాదేవీ ఫీజులు, పొడవాటి లావాదేవీ క్యూలే దీనికి రుజువు. ఈ ఇబ్బందులను తప్పించుకోవడానికి ఎక్స్‌ప్లోరర్‌లు లావాదేవీ ఖర్చులను బాగా తగ్గించి, వేగాన్ని పెంచే వివిధ టెక్నాలజీలను వాడవచ్చు. వీటిని కలిపి Layer 2 (L2) స్కేలింగ్ పరిష్కారాలు అంటారు.

Bitcoin-కు బాగా తెలిసిన స్కేలింగ్ పరిష్కారం `Lightning Network`. పక్షాల మధ్య చెల్లింపులను స్కేల్ చేయడానికి ఇది `పేమెంట్ ఛానల్‌లు` అనే టెక్నాలజీపై ఆధారపడుతుంది. Ethereum లావాదేవీలను వివిధ L2 పరిష్కారాలకు అప్పగించి ట్రైలెమా భారాన్ని తగ్గించుకుంటుంది. 2024లో మెయిన్‌నెట్‌కు జోడించిన చౌకైన, తాత్కాలిక `బ్లాబ్` నిల్వ వీటికి తోడ్పడుతుంది (ఒకప్పుడు అనుకున్న “షార్డింగ్” తేలికపాటి రూపం ఇది).

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/introduction-c1f2c88f.svg)

# పేమెంట్ ఛానల్‌లు

Bitcoin బ్లాక్‌చైన్‌లో Lightning Network రెండు వైపులా పనిచేసే పేమెంట్ ఛానల్‌లపై ఆధారపడుతుంది. దీనివల్ల ప్రధాన చైన్‌పై లావాదేవీ చేయకుండానే పలువురు BTC మార్చుకోగలరు.

ఇద్దరు వినియోగదారులు తమ మధ్య ఒక పేమెంట్ ఛానల్ తెరవడానికి ఈ నిర్మాణం వీలు కల్పిస్తుంది. ప్రతి ఛానల్ కచ్చితంగా ఇద్దరి మధ్యే ఉంటుంది, అయితే కలిసి ఉన్న ఛానల్‌ల నెట్‌వర్క్ ద్వారా దూరంలోని వినియోగదారులకూ చెల్లింపులు చేరవేయవచ్చు. ఛానల్ తెరిచిన దగ్గర నుంచి మూసే వరకూ ఇద్దరూ తమ మధ్య డబ్బు మార్చుకోవచ్చు. లావాదేవీపై ఇద్దరూ సంతకం చేశాకే ప్రతి భాగస్వామి మైక్రో ఖాతా పుస్తకం నమోదు మారుతుంది, అంటే సాధారణంగా ఇద్దరి నోడ్‌లూ అందుబాటులో ఉండాలి.
మైక్రో ఖాతా పుస్తకం తాజా రూపాన్ని బ్లాక్‌చైన్‌కు ప్రసారం చేయడం ద్వారా ఏ పక్షమైనా ఛానల్‌ను ఎప్పుడైనా మూసివేయవచ్చు.

పేమెంట్ ఛానల్‌లు అధునాతన `స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్` వ్యవహారాలకు మద్దతివ్వవు, ప్రాథమిక పీర్-టు-పీర్ లావాదేవీలకు మాత్రమే.

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/payment-channels-31677af9.svg)

# Knowledge Check 1

Bitcoin Lightning Network ద్వారా లావాదేవీ చేయాలంటే మీరు ఆన్‌లైన్‌లో ఉండాలి.

- [x] ఒప్పు

> ℹ️ సరైనదే! పేమెంట్ ఛానల్ మార్చాలంటే ఇద్దరూ సంతకం చేయాలి, అంటే సాధారణంగా ఇద్దరి నోడ్‌లూ అందుబాటులో ఉండాలి.

- [ ] తప్పు

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! ఛానల్ మార్పులకు ఇద్దరి సంతకాలూ కావాలి, కాబట్టి వారి నోడ్‌లు సాధారణంగా ఆన్‌లైన్‌లో ఉండాలి.

# Ethereum స్కేలింగ్ పరిష్కారాలు

Ethereum నెట్‌వర్క్ మొదలైన నాటి నుంచీ దాదాపు అంతే కాలంగా Ethereum-కే సొంతమైన స్కేలింగ్ పరిష్కారాలపై డెవలపర్‌లు పనిచేస్తున్నారు.

“Ethereum స్కేలింగ్ పరిష్కారం” అనిపించుకోవాలంటే, `భద్రత` గానీ `వికేంద్రీకరణ` గానీ వదులుకోకుండా Ethereum `స్కేలబిలిటీ` లోపాలను ఒక ప్రాజెక్ట్ పరిష్కరించాలని Ethereum సముదాయంలో చాలామంది వాదిస్తారు. వినియోగదారులకు ఆచరణలో కావలసినవి రెండే: Ethereum మెయిన్‌నెట్ కంటే వేగవంతమైన లావాదేవీలు, చౌకైన `గ్యాస్`. పోటీలో నిలవడానికి కొన్ని పరిష్కారాలు ట్రైలెమాపై ఇతరుల కంటే ఎక్కువ రాజీలకు సిద్ధపడతాయి.

Ethereum-ను నిర్వచించేది దాని స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్ సామర్థ్యం, కాబట్టి ఆ మద్దతును స్కేలింగ్ పరిష్కారాలు కూడా అందుకోవడం ముఖ్యం. Layer 2 నుంచి తమకు ఇష్టమైన `dApps` వాడలేకపోతే, వేగవంతమైన చౌక లావాదేవీల వల్ల ప్రయోజనం లేదు.

# Knowledge Check 2

Ethereum స్కేలింగ్ పరిష్కారాలు:

- [ ] నెట్‌వర్క్‌ను స్కేల్ చేయడానికి పేమెంట్ ఛానల్‌లు వాడతాయి

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! పేమెంట్ ఛానల్‌లు Bitcoin Lightning Network పద్ధతి. Ethereum రోలప్‌ల లాంటి పరిష్కారాలతో స్కేల్ అవుతుంది.

- [ ] స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్ వ్యవహారాలకు మద్దతివ్వలేవు

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్ మద్దతు తప్పనిసరి. Layer 2 నుంచి ఇష్టమైన dApps వాడగలగాలి.

- [x] మిగతా ట్రైలెమా లక్షణాలు బలహీనపడకుండా స్కేలబిలిటీ పెంచాలి

> ℹ️ సరైనదే! నిజమైన Ethereum స్కేలింగ్ పరిష్కారం భద్రత, వికేంద్రీకరణ వదులుకోకుండా స్కేలబిలిటీని పరిష్కరిస్తుంది.

- [ ] ఎక్కువ గ్యాస్ ఖర్చుతో వేగవంతమైన లావాదేవీలు ఇస్తాయి

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! Ethereum మెయిన్‌నెట్ కంటే వేగవంతమైన లావాదేవీలు, చౌకైన గ్యాస్ రెండూ స్కేలింగ్ పరిష్కారాల లక్ష్యం.

# Layer 1, Layer 2 అనుసంధానం

[బ్లాక్‌చైన్ ప్రాథమిక అంశాలు](https://app.banklessacademy.com/lessons/blockchain-basics) పాఠంలో నేర్చుకున్నట్టు, బ్లాక్‌చైన్‌లు `ఖాతా పుస్తకాలు` అనే డేటాబేస్‌లు. క్రిప్టోగ్రఫీతో భద్రపరిచిన లావాదేవీల కాలక్రమ జాబితాను అవి నమోదు చేస్తాయి. L1 బ్లాక్‌చైన్‌లు, L2 స్కేలింగ్ పరిష్కారాలు రెండూ సొంత చిరునామాలు, సొంత డేటా ఉన్న బ్లాక్‌చైన్‌లే.

వేర్వేరు బ్లాక్‌చైన్ డేటాబేస్‌ల మధ్య సమాచారం బదిలీ చేయడానికి `బ్రిడ్జ్‌లు` అనే మౌలిక వసతిని వాడతారు. ఉదాహరణకు, Ethereum మెయిన్‌నెట్ (లేదా ఏ ఇతర `L1` బ్లాక్‌చైన్ అయినా) ఒక ద్వీపం అనుకుంటే, మరో బ్లాక్‌చైన్ లేదా మీకు నచ్చిన స్కేలింగ్ పరిష్కారం ఇంకో ద్వీపం. ఈ రెండు డిజిటల్ ద్వీపాలను కలిపే రహదారికి క్రిప్టో బ్రిడ్జ్ అనేది సాధారణ పేరు.

టెక్నాలజీ చాలా సంక్లిష్టం, కానీ వినియోగదారు వైపు నుంచి చూస్తే గమ్యం ఎంచుకోవడమంత సులభం ఈ ప్రక్రియ.

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/bridging-layer-1-and-layer-2-c219a748.svg)

# సైడ్‌చెయిన్‌లు

`సైడ్‌చెయిన్` అంటే Ethereum నుంచి స్వతంత్రంగా నడిచే వేరే బ్లాక్‌చైన్, కానీ `బ్రిడ్జ్` ద్వారా Ethereum మెయిన్‌నెట్‌తో కలిసి ఉంటుంది. టోకెన్‌లను తరలించాలంటే మెయిన్‌నెట్‌లోని బ్రిడ్జ్ కాంట్రాక్ట్‌లో వాటిని లాక్ చేస్తారు, అంతే విలువ గల టోకెన్‌లు సైడ్‌చెయిన్‌పై మింట్ అవుతాయి. ముఖ్యంగా, దీనివల్ల మీ డబ్బుకు Ethereum భద్రత రాదు: బ్రిడ్జ్, సైడ్‌చెయిన్ రెండూ సైడ్‌చెయిన్ సొంత వాలిడేటర్‌లపైనే ఆధారపడతాయి. వీటిలో ఏది దెబ్బతిన్నా (2022లో $625M Ronin బ్రిడ్జ్ హ్యాక్ లాగా) లాక్ చేసిన డబ్బును దొంగిలించవచ్చు.

సైడ్‌చెయిన్‌లు కూడా బ్లాక్‌చైన్ ట్రైలెమా పరిధిలోనే ఉంటాయి. వాటి తక్కువ `గ్యాస్` ఫీజులు, వేగవంతమైన లావాదేవీలు చిన్నదైనా శక్తిమంతమైన వాలిడేటర్ బృందం వల్ల వస్తాయి. అంటే స్కేలబిలిటీ కోసం కొంత వికేంద్రీకరణ, భద్రత వదులుకుంటాయి.

Polygon PoS లాంటి సైడ్‌చెయిన్‌లు క్రమం తప్పకుండా Ethereum-కు స్నాప్‌షాట్‌లు (“చెక్‌పాయింట్‌లు”) పంపుతాయి. వీటివల్ల వాటి చరిత్రకు ఒకరకమైన ఫైనాలిటీ వస్తుంది, బ్రిడ్జ్ నుంచి బయటకు వచ్చేటప్పుడు బ్యాలెన్స్‌ను రుజువు చేయవచ్చు. అయినా సైడ్‌చెయిన్ డబ్బు మెయిన్‌నెట్ అంత సురక్షితం కాదు.

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/sidechains-464f0191.svg)

# Knowledge Check 3

సైడ్‌చెయిన్‌లు:

- [ ] బ్రిడ్జ్ చేసిన టోకెన్‌లను మెయిన్‌నెట్ కాంట్రాక్ట్‌లో లాక్ చేస్తాయి

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! ఇది నిజమే, కానీ నిజమైన ఏకైక వాక్యం ఇది కాదు.

- [ ] మెయిన్‌నెట్ కంటే చౌకైన గ్యాస్ ఫీజులు ఉంటాయి

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! ఇది నిజమే, కానీ నిజమైన ఏకైక వాక్యం ఇది కాదు.

- [ ] మెయిన్‌నెట్ కంటే ఎక్కువ కేంద్రీకరణ ప్రమాదాలు ఉంటాయి

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! ఇది నిజమే, కానీ నిజమైన ఏకైక వాక్యం ఇది కాదు.

- [x] పైవన్నీ

> ℹ️ సరైనదే! సైడ్‌చెయిన్‌లు మెయిన్‌నెట్‌లో టోకెన్‌లను లాక్ చేసి చౌక ఫీజులు ఇస్తాయి, కానీ ఆ వేగం కోసం చిన్న వాలిడేటర్ బృందంతో వికేంద్రీకరణను వదులుకుంటాయి.

# రోలప్‌లు

రోలప్ టెక్నాలజీ వాడే Layer 2 ప్రోటోకాల్‌లు Ethereum మెయిన్‌నెట్ భద్రతా స్థాయికి మరింత దగ్గరగా ఉంటాయి.

సైడ్‌చెయిన్‌ల లాగే, Ethereum మెయిన్‌నెట్‌కు దూరంగా లావాదేవీలు జరిగేందుకు రోలప్‌లు వీలు కల్పిస్తాయి. తర్వాత ఈ లావాదేవీలను ఒకే బ్యాచ్‌గా ‘చుట్టి’, ఆ బ్యాచ్ డేటాను `బ్లాబ్‌లు` అనే చౌకైన, తాత్కాలిక డేటా ప్యాకెట్‌లలో Ethereum-కు పంపుతారు. 2024 మార్చిలో వచ్చిన Dencun అప్‌గ్రేడ్‌లో ఇవి మొదలయ్యాయి. సాధారణ L2 ఫీజులు కొన్ని సెంట్లకు లేదా అంతకంటే తక్కువకు పడిపోవడానికి ముఖ్య కారణం బ్లాబ్‌లే.

మెయిన్‌నెట్ తరఫున లావాదేవీలు ప్రాసెస్ చేసేంత భద్రత తనకు ఉందని రోలప్ నిరూపించుకోవాలంటే, పంపిన ప్రతి బ్యాచ్‌లోని లావాదేవీలు సురక్షితం, చెల్లుబాటు అయినవి అని “నమ్మదగిన ఆధారం” ఇవ్వాలి. ఈ ఆధారం లావాదేవీ రోలప్‌లోనే ఉంటుంది, Ethereum మెయిన్‌నెట్‌లోని బ్రిడ్జ్ కాంట్రాక్ట్ దాన్ని పరిశీలిస్తుంది.

ఈ ఆధారం ఇవ్వగల రోలప్ పద్ధతులు ప్రస్తుతం రెండు: `ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు`, `ZK రోలప్‌లు`. ఈ రెండు ప్రక్రియలను దగ్గరగా చూద్దాం.

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/rollups-308dc6c9.svg)

# ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు

Optimism, Base, Arbitrum లాంటి L2 ప్రోటోకాల్‌లు అన్నీ తమ స్కేలింగ్ నిర్మాణంగా `ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు` వాడతాయి. రోలప్ బ్యాచ్‌లోని సమాచారం, వేరేలా నిరూపించే వరకూ చెల్లుబాటు అయినదిగానే భావిస్తారు: అంటే ఆప్టిమిస్టిక్ (ఆశావహ) ఊహ చేస్తారు. అందుకే వీటికి ఆ పేరు.

ఈ పద్ధతిని దుర్వినియోగం చేయకుండా ఉండేందుకు, L2 నుంచి మెయిన్‌నెట్‌కు డబ్బు తిరిగి తీసుకెళ్లమని అడిగాక సాధారణంగా కొన్ని రోజుల ఆలస్యం ఉంటుంది. ఈ సమయంలో బ్రిడ్జ్ వాలిడేటర్‌లు ఆ ఉపసంహరణను రద్దు చేయాలని కోరుతూ `మోసపు రుజువు` ప్రచురించవచ్చు. ఈ మోసపు రుజువు యంత్రాంగం బ్యాంకింగ్ రంగ క్లియరెన్స్ ప్రక్రియల లాంటిదే, కానీ వికేంద్రీకృతం.

గమనిక: Across, Relay లాంటి మూడో పక్ష బ్రిడ్జింగ్ సేవలు రోజుల బదులు కొన్ని నిమిషాల్లోనే డబ్బు బ్రిడ్జ్ చేయడంలో సాయపడతాయి. ఈ వేగవంతమైన బ్రిడ్జ్‌లు తమ సొంత నిధుల నుంచి మీకు ముందుగా డబ్బు ఇస్తాయి, కాబట్టి ఆ బ్రిడ్జ్ స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్‌ల, నిధులు ఇచ్చేవారి ప్రమాదాన్ని మీరు తీసుకుంటారు. రోలప్ సొంత బ్రిడ్జ్‌తో పోలిస్తే ఇది అదనపు నమ్మకపు పొర.

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/optimistic-rollups-846aad61.svg)

# Knowledge Check 4

ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లలో, వేరేలా నిరూపించే వరకూ లావాదేవీలు చెల్లుబాటు అయినవిగానే భావిస్తారు.

- [x] ఒప్పు

> ℹ️ సరైనదే! బ్యాచ్‌లు చెల్లుబాటు అయినవనే ఊహ ఉంటుంది, ఆ సవాలు కాలంలో మోసపు రుజువులు చెడు ఉపసంహరణలను రద్దు చేయగలవు.

- [ ] తప్పు

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! ఈ రోలప్‌లకు పేరు వచ్చింది సరిగ్గా ఆ ఆశావహ ఊహ నుంచే.

# ZK రోలప్‌లు

జీరో-నాలెడ్జ్ టెక్నాలజీపై ఆధారపడే రోలప్ రకమే `ZK రోలప్‌లు`. `ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు` లాగా కాకుండా, మోసం ఆధారాల కోసం కొందరు వినియోగదారులపై ఆధారపడకుండానే బ్యాచ్ లావాదేవీల చెల్లుబాటును ZK రోలప్‌లు నిర్ధారిస్తాయి. బదులుగా అవి `చెల్లుబాటు రుజువు` అనే గణిత రుజువును పంపుతాయి. దీనితో పని మళ్లీ చేయకుండానే బ్యాచ్ మొత్తం సరైనదో కాదో Ethereum తనిఖీ చేయగలదు.

ZK రోలప్‌ల ప్రధాన ప్రయోజనం `సెటిల్‌మెంట్ సమయం`, దీన్నే `లావాదేవీ ఫైనాలిటీ` అని కూడా అంటారు. కొన్ని రోజుల సవాలు కాలం బదులు, తర్వాతి చెల్లుబాటు రుజువు పంపగానే సాధారణంగా కొన్ని గంటల్లోనే మెయిన్‌నెట్‌లో డబ్బు అందుకోవచ్చు. పేరు అలా ఉన్నా, ఇక్కడ జీరో-నాలెడ్జ్ టెక్నాలజీ గోప్యత కోసం కాదు: ప్రధాన ZK రోలప్‌లలో లావాదేవీలు Ethereum మెయిన్‌నెట్‌లో ఉన్నంత బహిరంగమే.

ZKsync, Starknet, Linea సహా కొన్ని ప్రధాన ప్రోటోకాల్‌లు ZK రోలప్ టెక్నాలజీతో తమ Ethereum స్కేలింగ్ పరిష్కారాలు నిర్మిస్తున్నాయి. అభివృద్ధి ఇంకా తొలి దశలోనే ఉంది, కానీ భవిష్యత్తులో గొప్ప అవకాశాలు ఉన్నాయి.

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/zk-rollups-9d65de85.svg)

# Knowledge Check 5

ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లతో పోలిస్తే, ZK రోలప్‌లు:

- [ ] మెయిన్‌నెట్‌లో వినియోగదారు లావాదేవీలను గోప్యంగా ఉంచుతాయి

> ℹ️ “జీరో-నాలెడ్జ్” అనే పేరు ఉన్నా, ప్రధాన ZK రోలప్‌లు Ethereum మెయిన్‌నెట్ అంత పారదర్శకమే: రుజువులు గోప్యత కోసం కాదు, చెల్లుబాటు కోసం.

- [x] చెల్లుబాటు రుజువులు వాడి, రోజుల సవాలు కాలాన్ని తప్పిస్తాయి

> ℹ️ సరైనదే! గణిత చెల్లుబాటు రుజువు ప్రతి బ్యాచ్‌ను నిర్ధారిస్తుంది, కాబట్టి మెయిన్‌నెట్ ఫైనాలిటీకి మోసపు రుజువు కాలం వేచి చూడాల్సిన అవసరం లేదు.

- [ ] సవాలు కాలంలో మోసపు రుజువులు పంపేవారిపై ఆధారపడతాయి

> ℹ️ ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు అలా పనిచేస్తాయి. ZK రోలప్‌లు మాత్రం ముందుగానే చెల్లుబాటును నిరూపిస్తాయి.

# క్రాస్-చైన్ dApp అనుకూలత

`ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు`, `ZK రోలప్‌లు` పోల్చినప్పుడు చాలామంది దృష్టి ఉపసంహరణ సమయంపైనే ఉంటుంది. అయితే ఈ ఆలస్యాన్ని మూడో పక్ష బ్రిడ్జ్‌లు పరిష్కరించగలవు కాబట్టి, ఏ స్కేలింగ్ పరిష్కారాన్ని చూడాలో నిర్ణయించేటప్పుడు అది పెద్ద అంశం కాకూడదు.

చాలా ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు “EVM సమానమైనవి”. అంటే `Ethereum Virtual Machine` (EVM) మీద నడిచే ఏ dApp-కైనా ఆ L2 సహజంగానే మద్దతిస్తుంది. EVM సమానత్వం వల్ల మెయిన్‌నెట్‌లో ఇంతకుముందు అమర్చిన ఏ స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్‌నైనా అక్కడ అమర్చవచ్చు, తద్వారా L2 వినియోగదారులు తమకు ఇష్టమైన dApps వాడగలరు.

Polygon PoS లాంటి సైడ్‌చెయిన్‌లు కూడా EVM సహజంగానే నడుపుతాయి, ఆధునిక ZK రోలప్‌లు చాలావరకూ (ZKsync, Linea, Scroll లాంటివి) EVM సమానమైనవే లేదా దాదాపు అంతే. అందుకే మీకు ఇష్టమైన Ethereum dApps L2 ఎకోసిస్టమ్‌లో చాలావరకూ అందుబాటులో ఉన్నాయి.

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/cross-chain-dapp-compatibility-8a372647.svg)

# Knowledge Check 6

EVM సమానమైన స్కేలింగ్ పరిష్కారాలు మెయిన్‌నెట్‌లో అమర్చిన స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్‌లను సులభంగా మళ్లీ వాడగలవు.

- [x] ఒప్పు

> ℹ️ సరైనదే! EVM సమానత్వం అంటే మెయిన్‌నెట్‌లో నడిచే ఏ స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్‌నైనా L2-లో అమర్చవచ్చు, తెలిసిన dApps కూడా అక్కడికే వస్తాయి.

- [ ] తప్పు

> ℹ️ మళ్లీ ప్రయత్నించండి! మెయిన్‌నెట్ స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్‌లను మళ్లీ వాడటమే EVM సమానత్వం ఉద్దేశం.

# పాఠం సారాంశం

Bitcoin, Ethereum లాంటి L1 బ్లాక్‌చైన్‌లకు ప్రస్తుతం `బ్లాక్‌చైన్ ట్రైలెమా` అడ్డంకి. Bitcoin నెట్‌వర్క్‌లోని `పేమెంట్ ఛానల్‌లు`, Ethereum-లోని సైడ్‌చెయిన్‌లు, రోలప్‌లు ఈ నెట్‌వర్క్‌లు స్కేల్ కావడానికి, ట్రైలెమా భారం తగ్గడానికి సాయపడతాయి.

`బ్రిడ్జ్‌లు` L1 బ్లాక్‌చైన్‌లను `సైడ్‌చెయిన్‌లు`, `రోలప్‌లు` రెండింటితోనూ కలుపుతాయి. బ్రిడ్జ్ కాంట్రాక్ట్ ఎలా పనిచేస్తుందనేది కలిసిన నెట్‌వర్క్ లక్షణాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.

సైడ్‌చెయిన్‌లోని డబ్బుకు Ethereum `భద్రత` రాదు: బ్రిడ్జ్ చేసిన టోకెన్‌లు మెయిన్‌నెట్ కాంట్రాక్ట్‌లో లాక్ అవుతాయి, కానీ వాటి క్షేమం సైడ్‌చెయిన్ సొంత వాలిడేటర్‌లు, బ్రిడ్జ్ కాంట్రాక్ట్‌పైనే ఆధారపడుతుంది. ఈ చైన్‌లకు చిన్నదైనా శక్తిమంతమైన వాలిడేటర్ బృందం ఉంటుంది. దానివల్ల లావాదేవీ వేగం పెరిగి గ్యాస్ ఫీజులు తగ్గుతాయి, కానీ వికేంద్రీకరణ, భద్రత మూల్యంగా చెల్లించాల్సి వస్తుంది.

సైడ్‌చెయిన్‌ల లాగే రోలప్‌లు కూడా తమ లావాదేవీలను తామే ధృవీకరించి ప్రాసెస్ చేస్తాయి, కానీ డేటాను చెల్లుబాటు అయినదిగా భావించే ముందు లావాదేవీ చెల్లుబాటుకు “నమ్మదగిన ఆధారం” ఇవ్వాలని వాటి బ్రిడ్జ్ కాంట్రాక్ట్ కోరుతుంది. దీనివల్ల Ethereum విలువలకు తగ్గట్టు `భద్రత`, `వికేంద్రీకరణ` స్థాయిని అవి కాపాడతాయి. ఈ “నమ్మదగిన ఆధారం” ఇవ్వడానికి రెండు పద్ధతులు ఉన్నాయి: ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు, ZK రోలప్‌లు. `ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు` మెయిన్‌నెట్‌లో తమ లావాదేవీ రోలప్‌లను సెటిల్ చేసే ముందు కొన్ని రోజులు ఆగుతాయి, ఆ సమయంలో బ్రిడ్జ్ వాలిడేటర్‌లు మోసాన్ని గుర్తించి నివేదిస్తారు. `జీరో-నాలెడ్జ్` టెక్నాలజీ వల్ల `ZK రోలప్‌లు` లావాదేవీ చెల్లుబాటుకు గణిత హామీ ఇస్తాయి.

ప్రస్తుతం ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు, ఆధునిక ZK రోలప్‌లు రెండూ Ethereum మెయిన్‌నెట్‌తో అధిక స్థాయి స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్ అనుకూలత ఇస్తున్నాయి. దీనివల్ల మెయిన్‌నెట్ dApps వాటి నెట్‌వర్క్‌లలో సులభంగా అమరుతాయి. వేగవంతమైన ఫైనాలిటీ, బలమైన చెల్లుబాటు హామీల వల్ల భవిష్యత్తు స్కేలింగ్ పరిష్కారం ZK రోలప్‌లే అవుతాయని చాలామంది నమ్ముతారు.

# Optimism లేదా Base-తో మీ Layer 2 ప్రయాణం మొదలుపెట్టండి 🙂

Optimism, Base రెండూ EVM సమానమైన ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లు, ఎక్స్‌ప్లోరర్‌లు మొదలుపెట్టడానికి మంచి L2-లు. ఈ రెండు చైన్‌లలో ఏదైనా సరే, dApps వాడటం L1 లాగే అనిపిస్తుంది, కాకపోతే చౌక, వేగం ఎక్కువ. రెండూ గ్యాస్‌గా ETH వాడతాయి. మీ తర్వాతి క్వెస్ట్ Optimism లేదా Base-లో మీ ప్రయాణానికి తొలి అడుగు!

ఈ రెండు ఎకోసిస్టమ్‌లపైనా Ethereum విలువల ప్రభావం చాలా ఉంది. Bankless Academy ఇచ్చే ఉచిత విద్య లాంటి, ఎకోసిస్టమ్‌కు విలువ జోడించే [ప్రజా ప్రయోజనాలకు నిధులు ఇవ్వడంలో](https://optimism.mirror.xyz/wqk1Yeyn2OhV9paDzbRXvQ0m0JYDu2npbSkMClwk1rY) Optimism ప్రసిద్ధి.

Optimism, Base కేవలం ఆప్టిమిస్టిక్ రోలప్‌లపై ఆధారపడే వేదికలు మాత్రమే కాదు: బ్లాక్‌చైన్‌లు నిజమైన సమస్యలను ఎలా పరిష్కరించగలవో, లావాదేవీలకు, కలిసి పనిచేయడానికి కొత్త మార్గాలను ఎలా తెరవగలవో అవి చూపిస్తాయి. అది మనందరిలో ఆశ నింపాలి. 🙂

![](https://app.banklessacademy.com/images/layer-2-blockchains/start-your-layer-2-journey-with-optimism-or-base--54a0f80a.svg)