Cüzdan Temelleri

Cüzdana Giriş

Selam Bankless Kaşifi!

Blokzincir çokluevrenindeki yolculuğunda daha derine dalma vakti geldi. Bu alandaki her Kaşif eninde sonunda bir kripto cüzdan oluşturur.

Cüzdanlar, alıştığın web2 internetindeki hesaplara benzer. web3 olarak da bilinen blokzincir ekosistemine girmek için bir cüzdan kullanacaksın. Orada kripto para kullanabilir ve blokzincir uygulamalarına bağlanabilirsin!

Bu derste cüzdanları, nasıl çalıştıklarını ve kripto paranı nasıl güvende tutacağını anlatacağız. Sonunda ise bir cüzdan kurup Bankless Academy'nin yuvası olan Ethereum blokzincirine nasıl erişeceğini göstereceğiz.

Cüzdanın Tanımı

Kripto cüzdan tam olarak nedir?

Kısa tanım: dijital varlıkları saklamak ve blokzincir uygulamalarına giriş yapmak için kullanılan, bir blokzincir üzerindeki hesap.

İnternetteki kişisel kasan gibi düşün; kasayı açan tek anahtar sende. Aynı zamanda sıradan bir web sitesi hesabına da benzer. Onunla alışveriş yapabilir, kripto para gönderip alabilir ve bir blokzincirle etkileşime geçebilirsin.

Ama alıştığın web2 hesaplarının aksine, tek bir cüzdan koca bir blokzincire ve çok sayıda blokzincir uygulamasına erişebilir. Tüm internet için tek bir hesabın olması gibi.

Cüzdan oluşturmak zor mu?

Eskiden zordu, ama artık herkes kolayca cüzdan oluşturabiliyor.

Bilgisayarına yazılım (ya da telefonuna uygulama) indirip kurmakta zorlanmıyorsan, ilk cüzdanını oluştururken de sorun yaşamazsın.

İşin daha zor kısmı cüzdanı güvende tutmak. Birazdan ona geleceğiz!

Cüzdan uygulaması seçmek de gözünü korkutabilir. Bu, blokzincirdeki cüzdanına erişmek için cihazına kuracağın uygulamadır. Zerion ile başlamanı öneririz: kullanımı kolaydır ve popüler blokzincirlerin çoğuna erişim sunar. web3 alanında rahatladıkça başka sağlayıcıları da denemek ve birden fazla cüzdan oluşturmak isteyeceksin.

Bilgi Kontrolü 1

Cüzdan nedir?

• [ ] Bir blokzincir

• [ ] Bir kripto para

• [ ] Bir dijital koleksiyon parçası

• [ ] Bir blokzincir hesabı

Cüzdanlar ve Parola Kurtarma

web3 cüzdanlarıyla ilgili anlaman gereken en önemli şeylerden biri şu: “Parola sıfırlama” ya da “parola değiştirme” diye bir şey yok.

Çoğumuz bu özelliklere alışkınız. Parolamızı unutursak bir düğmeye basar, birkaç adım atar ve yeni bir parola alırız. Kolay.

Kripto cüzdanlarında böyle olmuyor. Blokzincirlerin çalışma biçimi yüzünden cüzdanlara oluşturulurken bir “adres” ve karmaşık bir “parola” atanır. Bunları sen seçmezsin.

Bu adres ve parola ikilisi değiştirilemez, ama gerekirse her zaman yeni bir cüzdan oluşturabilirsin. Bazı yeni cüzdanlar kurtarma özellikleri sunar; yine de buna asla güvenme. Bu özel adresleri ve parolaları biraz daha yakından tanıyalım ki onları rahatça kullanabilesin!

Cüzdanının genel anahtarı

Cüzdanının adresi, genel anahtarından üretilir. Adresi kullanıcı adın gibi düşün: çoğu zaman rastgele bir harf ve rakam dizisine benzer.

Örnek: 0xe1887fF140BfA9D3b45D0B2077b7471124acD242

Bazı web3 servisleriyle bunun daha akılda kalıcı bir sürümünü oluşturmak mümkün, ama o başka bir dersin konusu.

Adresini bir ev adresi gibi de düşünebilirsin. Herkese açıktır, herkes görebilir ve başkalarına sana kripto varlık gönderebilecekleri yeri söyler. Hakkında kişisel hiçbir şey açık etmez.

Cüzdanının adresini paylaşmak tamamen güvenlidir.

Not: Tek bir cüzdan uygulaması birden fazla genel/özel anahtar çifti tutabilir.

Cüzdanının özel anahtarı

Adresin ev adresi gibiyse, özel anahtar da ön kapının anahtarı gibidir. Paranın ve varlıklarının “parolası”dır.

Örnek: eceac283e04f121cbd40b69e16ab9dec0220df80bf092a4c72b53e69cf74d215

Bu anahtarı paylaşmak asla güvenli değildir: cüzdanını ve içindeki her şeyi kaybedebilirsin.

Çoğu kişi onu dijital ortamda saklamamanı bile önerir. Özel anahtara erişen kişi, cüzdanda ne varsa hepsine erişir.

Bu, sıradan bir paroladan fazlasıdır. Erişimini kaybedersen sıfırlayamazsın.

Neyse ki çoğu blokzincir uygulaması, para göndermek veya işlem imzalamak için her seferinde uzun bir karakter dizisi yazmanı istemez. Özel anahtar genelde arka planda sessizce çalışır.

Bilgi Kontrolü 2

Cüzdan adresin _____ gibidir, özel anahtarın ise _____ gibidir.

• [ ] Banka şube kodu / Hesap numarası

• [ ] E-posta adresi / Posta kodu

• [ ] Ev adresi / Ev anahtarı

• [ ] Telefon numarası / Pasaport numarası

Kurtarma İfadesi

Yeni bir cüzdan kurduğunda, cüzdan uygulaman sana bir kurtarma ifadesi verir.

“Seed ifadesi” ya da “gizli ifade” de denen bu kelime dizisi şu durumlarda cüzdanına ve kripto varlıklarına erişmeni sağlar:

• Cüzdan uygulaması veya cihazın aniden bozulursa ya da zarar görürse.
• Cihazın kaybolursa veya çalınırsa.
• Cüzdanına birden fazla cihazdan erişmek istersen.

Kurtarma ifadeleri genelde 12 ila 24 kelimeden oluşur ve benzersiz bir veriyi temsil eder. Bu veri, cüzdanının hem genel anahtarını hem de özel anahtarını üretmek için kullanılır.

Cüzdan kurtarma, anahtarları değiştirmez veya sıfırlamaz.

Kurtarma ifaden bir ana anahtar gibidir: cüzdanındaki her anahtar çiftini yeniden yaratabilir. Kurtarma ifadeni asla paylaşma.

Bilgi Kontrolü 3

Cihazın zarar görür veya kaybolursa, kurtarma ifadesiyle cüzdanına erişebilir misin?

• [ ] Hayır

• [ ] Evet

Cüzdan Türleri

Bilgisayar yazılımlarında olduğu gibi, cüzdanlarda da pek çok tür var. Dört ana kategoriye bakalım:

• 🏦 Emanet cüzdanlar: özel anahtarlarından üçüncü bir taraf sorumludur.
• 👤 Öz saklama (emanetsiz) cüzdanlar: özel anahtarlarından sen sorumlusun.

Öz saklama cüzdanı iki biçimde olur:

• 🔥 Sıcak cüzdanlar: masaüstündeki veya telefonundaki yazılım.
• 🧊 Soğuk cüzdanlar: güvenli bir yerde sakladığın donanım (bellek çubuğu gibi).

Akıllı cüzdan diye bir şey de duyabilirsin: kod çalıştıran, passkey ile giriş ve hesap kurtarma gibi ekstralar sunan yeni bir tür.

Her cüzdan farklı bir ihtiyaca hizmet eder. Merak etme, bugün tek bir cüzdan oluşturacağız.

Emanet Cüzdanlar

Özel anahtarın cüzdanına erişimi açtığı için onu güvende tutmak çok önemli!

Emanet cüzdan hizmetleri arasında Coinbase ve Kraken gibi kripto borsaları var. Onlar senin cüzdan emanetçindir: özel anahtarlarını senin adına saklarlar. Hizmetlerine, diğer web siteleri gibi (e-posta girişi ve sıfırlanabilir bir parolayla) erişirsin.

Bazılarına bu yeterli gelebilir, ama kripto varlıklarını korumaları ve takas etmek ya da göndermek istediğinde erişim vermeleri için bu üçüncü taraflara güvenmen gerekir. Ayrıca bazı blokzincir uygulamalarına erişimin kısıtlı olabilir.

Bilgi Kontrolü 4

Emanet cüzdanda özel anahtarını sen mi kontrol edersin?

• [ ] Evet

• [ ] Hayır

Emanetsiz Cüzdan

Öz saklama cüzdanı (Zerion veya Trezor gibi), özel anahtarını tamamen senin kontrol ettiğin cüzdandır. Emanetçin yoktur; özel anahtarını güvende tutmaktan yalnızca sen sorumlusun.

Bu cüzdanlar web3 dünyasında en geniş erişimi ve özgürlüğü sunar. Üçüncü bir tarafın paranı dondurmasından veya kötü yönetmesinden endişe etmen gerekmez.

Bedeli risktir: kurtarma ifadesine erişimini kaybedersen ya da özel anahtarın ele geçirilirse, cüzdanına yeniden erişmek için yapabileceğin genelde çok az şey olur.

Hangi yolu seçersen seç, cüzdan güvenliğini iyi bilmek işine yarar. Bu dersi bitirmeden önce sana birkaç ipucu vereceğiz.

Bilgi Kontrolü 5

Öz saklama cüzdanında özel anahtarından sen mi sorumlusun?

• [ ] Evet

• [ ] Hayır

Sıcak Cüzdanlar

web3 alanında “sıcak” ve “soğuk cüzdan” terimlerini sık duyacaksın.

Sıcak cüzdan, cihazındaki bir uygulama üzerinden eriştiğin cüzdandır; örneğin Zerion uygulaması. Birçok web2 uygulaması gibi, cüzdan uygulaması da sürekli internete bağlıdır.

Özel anahtarın cüzdan uygulamasının içinde şifreli olarak saklanır ve yalnızca blokzincirle etkileşime geçtiğinde kullanılır. Bu cüzdanlara “sıcak cüzdan” denmesinin sebebi, internet ile özel anahtarın arasındaki bu “sıcak” bağlantıdır.

Sıcak cüzdanlar, cebinde taşıdığın fiziksel cüzdan gibi, küçük ve günlük işlemler için pratiktir. Bugün bir sıcak cüzdan oluşturacağız!

Soğuk Cüzdanlar

web3 yolculuğunda derinleştikçe, ilginç teknoloji ödünleşimleriyle dolu bir manzarayla tanışacaksın.

Soğuk cüzdanlar daha yüksek güvenlik sunar, bedeli ise kullanım kolaylığıdır. Soğuk cüzdanda özel anahtarın ayrı bir donanım cihazında (bellek çubuğu veya harici disk gibi) saklanır. Blokzincirdeki cüzdanına erişmek için bu donanımı bilgisayarına fiziksel olarak bağlaman gerekir. Özel anahtarın internete hiçbir zaman doğrudan bağlanmaz. Adı da bu “soğuk” internet bağlantısından gelir.

Sıcak cüzdanlara göre daha güvenli kabul edilirler, çünkü özel anahtarın çevrimdışıdır ve dijital saldırganların ulaşamayacağı yerdedir.

Ledger ve Trezor birer soğuk cüzdan örneğidir.

Bilgi Kontrolü 6

Aşağıdaki cüzdan türlerinden hangisi en güvenli kabul edilir?

• [ ] Hepsi aşağı yukarı aynıdır

• [ ] Sıcak cüzdan

• [ ] Emanet cüzdan

• [ ] Soğuk cüzdan

Cüzdan Güvenliği

Öz saklama cüzdanı ister sıcak ister soğuk olsun, edinmen gereken birçok akıllı güvenlik alışkanlığı var.

🖊️ Kurtarma ifadesini dayanıklı bir malzemeye (lamine kağıt, hatta çelik) yaz ve çok güvenli bir yerde sakla. Onu ya da özel anahtarını kimseyle paylaşma. Bu, sıradan bir paroladan fazlasıdır.

🔍 Para gönderirken veya imzalarken, küçük tutarlarda bile ayrıntıları iki kez kontrol et: hatalar geri alınamaz.

🔭 Cüzdanını bağlamadan veya işlemlerini imzalamadan önce kullanacağın blokzincir uygulamalarını araştır.

💰 Yeni şeyler denemek için az bakiyeli cüzdanlar kullan; değerli varlıkları birden fazla cüzdan hesabına yaymayı düşün.

🛡️ Seni zararlı işlemleri veya onayları imzalamaya kandıran dolandırıcılıklara dikkat et: Web3 Güvenliği dersimiz bunları nasıl fark edeceğini gösteriyor.

Bilgi Kontrolü 7

Kurtarma ifadeni korumanın en güvenli yolu nedir?

• [ ] Dayanıklı bir malzemeye yazıp güvenli bir yerde saklamak.

• [ ] Bilgisayarına kaydedip çıktısını almak.

• [ ] Ekran görüntüsü alıp telefonunda saklamak.

• [ ] Parola yöneticine kaydetmek.

İlk cüzdanını oluşturmaya hazırsın!

Aslında bu görevi tamamladığının kanıtını almak istiyorsan bir cüzdana ihtiyacın olacak!

Bugün pek çok öz saklama ve sıcak cüzdan uygulaması var. Dersin geri kalanında Zerion cüzdanını inceleyeceğiz, çünkü:

• ⚙️ Blokzincir uygulamalarının çoğuyla uyumlu.
• ⚡ Arayüzü inanılmaz akıcı ve kullanımı kolay.
• 💻 Chrome, Brave, Edge, Opera ve Firefox için tarayıcı eklentisi var.
• 📱 Android ve iOS için mobil uygulaması da mevcut.
• 🗣️ Zerion birçok dili destekliyor.

Dersin sonu çok yakın; orada Zerion ile cüzdanını kurma talimatlarını paylaşacağız!

Bilgi Kontrolü 8

Zerion bir emanet cüzdan uygulaması mı?

• [ ] Evet

• [ ] Hayır