--- TITLE: Kiến thức cơ bản về ví DESCRIPTION: Ví tiền mã hóa là gì? Tìm hiểu cách ví hoạt động và tạo chiếc ví đầu tiên ngay hôm nay! LANGUAGE: Tiếng Việt WRITERS: Ap0ll0517, Jordy, Tetranome EDITORS: Claude (Anthropic AI, 2026 review) TRANSLATORS: Claude (Anthropic AI) LINK: https://app.banklessacademy.com/lessons/wallet-basics FORMAT: LESSON --- ``` __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ $$$$$$$\ $$\ $$\ $$$$$$\ $$\ $$ __$$\ $$ | $$ | $$ __$$\ $$ | $$ | $$ | $$$$$$\ $$$$$$$\ $$ | $$\ $$ | $$$$$$\ $$$$$$$\ $$$$$$$\ $$ / $$ | $$$$$$$\ $$$$$$\ $$$$$$$ | $$$$$$\ $$$$$$\$$$$\ $$\ $$\ $$$$$$$\ | \____$$\ $$ __$$\ $$ | $$ |$$ |$$ __$$\ $$ _____|$$ _____| $$$$$$$$ |$$ _____|\____$$\ $$ __$$ |$$ __$$\ $$ _$$ _$$\ $$ | $$ | $$ __$$\ $$$$$$$ |$$ | $$ |$$$$$$ / $$ |$$$$$$$$ |\$$$$$$\ \$$$$$$\ $$ __$$ |$$ / $$$$$$$ |$$ / $$ |$$$$$$$$ |$$ / $$ / $$ |$$ | $$ | $$ | $$ |$$ __$$ |$$ | $$ |$$ _$$< $$ |$$ ____| \____$$\ \____$$\ $$ | $$ |$$ | $$ __$$ |$$ | $$ |$$ ____|$$ | $$ | $$ |$$ | $$ | $$$$$$$ |\$$$$$$$ |$$ | $$ |$$ | \$$\ $$ |\$$$$$$$\ $$$$$$$ |$$$$$$$ | $$ | $$ |\$$$$$$$\\$$$$$$$ |\$$$$$$$ |\$$$$$$$\ $$ | $$ | $$ |\$$$$$$$ | \_______/ \_______|\__| \__|\__| \__|\__| \_______|\_______/ \_______/ \__| \__| \_______|\_______| \_______| \_______|\__| \__| \__| \____$$ | $$\ $$ | PORTABLE LESSON DATADISK COLLECTION \$$$$$$ | \______/ __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ``` --- # Giới thiệu về ví **Chào mừng Nhà thám hiểm Bankless!** Đã đến lúc đi sâu hơn vào hành trình khám phá đa vũ trụ blockchain. Nhà thám hiểm nào rồi cũng cần tạo một chiếc ví tiền mã hóa. Ví hơi giống các tài khoản trên internet `Web2` mà bạn đã quen. Bạn dùng ví để đăng nhập vào hệ sinh thái blockchain, còn gọi là `Web3`, nơi bạn có thể dùng `tiền mã hóa` và kết nối với các `ứng dụng blockchain`! Bài học này giới thiệu về ví, cách chúng hoạt động và cách giữ an toàn cho tiền mã hóa. Cuối bài là hướng dẫn tạo ví và truy cập **blockchain Ethereum, ngôi nhà của Bankless Academy**. ![](https://app.banklessacademy.com/images/welcome-explorer.png) # Định nghĩa ví Ví tiền mã hóa thực chất là gì? Định nghĩa ngắn gọn: một tài khoản trên `blockchain`, dùng để lưu trữ tài sản số và đăng nhập vào các ứng dụng blockchain. Nó giống như bạn có một két sắt riêng trên internet, và bạn giữ chiếc chìa khóa duy nhất mở được nó. Đồng thời, két sắt này cũng giống một tài khoản website thông thường: bạn dùng nó để mua hàng, gửi hoặc nhận `tiền mã hóa`, và tương tác với blockchain. Nhưng khác với các tài khoản `Web2` quen thuộc, một chiếc ví có thể truy cập cả một blockchain và rất nhiều ứng dụng blockchain. Giống như có một tài khoản duy nhất cho toàn bộ internet. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/wallet-definition-d2912914.svg) # Tạo ví có khó không? Trước đây thì khó, nhưng giờ ai cũng tạo được ví khá dễ dàng. Nếu bạn quen tải và cài phần mềm trên máy tính (hoặc ứng dụng trên điện thoại), bạn sẽ không gặp khó khăn gì khi tạo chiếc ví đầu tiên. Phần khó hơn là giữ cho ví an toàn, và chúng ta sẽ nói ngay sau đây! Chọn `ứng dụng ví` cũng có thể khiến bạn e ngại. Đây là ứng dụng bạn cài lên thiết bị để truy cập ví trên blockchain. Chúng tôi khuyên bạn bắt đầu với ứng dụng ví Zerion: nó dễ dùng và hỗ trợ nhiều blockchain phổ biến. Khi đã quen với `Web3`, bạn sẽ muốn thử các nhà cung cấp khác và tạo thêm ví. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/is-creating-a-wallet-difficult-9bd9aab4.svg) # Knowledge Check 1 Ví là gì? - [ ] Một blockchain > ℹ️ Thử lại! Ví của bạn nằm trên một blockchain. - [ ] Một loại tiền mã hóa > ℹ️ Thử lại! Tiền mã hóa là thứ bạn giữ trong ví. - [ ] Một vật phẩm sưu tầm số > ℹ️ Thử lại! Vật phẩm sưu tầm số là thứ bạn giữ trong ví. - [x] Một tài khoản trên blockchain > ℹ️ Chính xác! Ví là tài khoản dùng để tương tác với blockchain. # Ví và khôi phục mật khẩu Đây là một trong những điều quan trọng nhất cần hiểu về ví `Web3`: **Không có “đặt lại mật khẩu” hay “đổi mật khẩu”**. Đa số chúng ta đã quen với các tính năng đó. Quên mật khẩu thì bấm một nút, làm vài bước, và có mật khẩu mới. Đơn giản. Ví tiền mã hóa thì không. Do cách blockchain vận hành, ví được cấp một “địa chỉ” và một “mật khẩu” phức tạp ngay khi tạo ra, và bạn không được chọn chúng. Cặp địa chỉ và mật khẩu này không thể thay đổi, dù bạn luôn có thể tạo ví mới nếu cần. Một số ví mới có thêm tính năng khôi phục, nhưng đừng bao giờ phụ thuộc vào đó. Hãy tìm hiểu kỹ hơn về những địa chỉ và mật khẩu đặc biệt này để dùng chúng một cách tự tin! # Khóa công khai của ví `Địa chỉ` ví được tạo ra từ `khóa công khai` của nó. Hãy coi địa chỉ như tên người dùng: nó thường trông giống một chuỗi chữ và số ngẫu nhiên. Ví dụ: _0xe1887fF140BfA9D3b45D0B2077b7471124acD242_ Một số dịch vụ `Web3` cho phép tạo phiên bản dễ nhớ hơn của địa chỉ, nhưng đó là chuyện của bài học khác. Bạn cũng có thể xem địa chỉ như địa chỉ nhà. Nó công khai, ai cũng thấy được, và cho người khác biết nơi gửi tài sản crypto cho bạn mà không tiết lộ thông tin cá nhân nào. Chia sẻ **địa chỉ** ví là hoàn toàn an toàn. **Lưu ý**: một `ứng dụng ví` có thể chứa nhiều cặp khóa công khai và `khóa riêng tư`. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/your-wallets-public-key-87828c3e.svg) # Khóa riêng tư của ví Nếu địa chỉ giống địa chỉ nhà thì `khóa riêng tư` giống chiếc chìa khóa cửa chính. Đó là “mật khẩu” dẫn tới tiền và tài sản của bạn. Ví dụ: _eceac283e04f121cbd40b69e16ab9dec0220df80bf092a4c72b53e69cf74d215_ **Chia sẻ khóa này không bao giờ an toàn: bạn có thể mất ví và mọi thứ trong đó**. Hầu hết mọi người khuyên bạn thậm chí đừng lưu nó dưới dạng số. Ai có khóa riêng tư thì người đó nắm mọi thứ trong `ví`. Đây không chỉ là một mật khẩu thông thường. Bạn không thể đặt lại nó nếu mất quyền truy cập. May mắn là hầu hết `ứng dụng blockchain` không bắt bạn gõ một chuỗi ký tự dài mỗi lần gửi tiền hay ký giao dịch. Khóa riêng tư thường hoạt động lặng lẽ ở phía sau. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/your-wallets-private-key-0d84ad39.svg) # Knowledge Check 2 Địa chỉ ví giống như _____ của bạn, còn khóa riêng tư giống như _____ . - [ ] Số định danh ngân hàng / Số tài khoản > ℹ️ Thử lại! Khác với số tài khoản ngân hàng, khóa riêng tư không nên chia sẻ với ai. - [ ] Địa chỉ email / Mã bưu chính > ℹ️ Thử lại! Khác với mã bưu chính, khóa riêng tư không nên chia sẻ với ai. - [x] Địa chỉ nhà / Chìa khóa nhà > ℹ️ Chính xác! Địa chỉ giúp người khác tìm ra bạn, còn chỉ khóa riêng tư mới mở được cửa. - [ ] Số điện thoại / Số hộ chiếu > ℹ️ Thử lại! Đây là ví dụ về thông tin công khai và riêng tư, nhưng chúng không liên quan tới nhau. # Cụm từ khôi phục Khi bạn tạo ví mới, ứng dụng ví sẽ cho bạn một `cụm từ khôi phục`. Còn gọi là “seed phrase” hay “cụm từ bí mật”, chuỗi từ này giúp bạn truy cập ví và tài sản crypto khi: - `Ứng dụng ví` hoặc thiết bị của bạn hỏng bất ngờ. - Thiết bị bị mất hoặc bị đánh cắp. - Bạn muốn dùng ví trên nhiều thiết bị. Đa số cụm từ khôi phục gồm 12 đến 24 từ, đại diện cho một mẩu dữ liệu duy nhất. Dữ liệu này tạo ra cả `khóa công khai` lẫn `khóa riêng tư` cho ví. Khôi phục ví **không** làm thay đổi hay đặt lại các khóa. Cụm từ khôi phục giống chìa khóa chủ: nó tái tạo được mọi cặp khóa trong ví. **Đừng bao giờ chia sẻ cụm từ khôi phục**. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/recovery-phrase-c614c36c.svg) # Knowledge Check 3 Bạn có truy cập được ví bằng cụm từ khôi phục khi thiết bị hỏng hoặc mất không? - [ ] Không > ℹ️ Thử lại! - [x] Có > ℹ️ Chính xác! Cụm từ khôi phục cho phép truy cập ví, kể cả trên nhiều thiết bị. # Các loại ví Cũng như có nhiều loại phần mềm máy tính, có nhiều loại ví. Hãy xem bốn nhóm chính: - 🏦 **Ví lưu ký**: bên thứ ba giữ khóa riêng tư cho bạn. - 👤 **Ví tự lưu ký (không lưu ký)**: bạn tự giữ khóa riêng tư. `Ví tự lưu ký` có hai kiểu: - 🔥 **Ví nóng**: phần mềm trên máy tính hoặc điện thoại. - 🧊 **Ví lạnh**: một thiết bị phần cứng (như chiếc USB) cất ở nơi an toàn. Bạn cũng có thể nghe tới `ví thông minh`: loại mới nổi có thể chạy mã, cho phép đăng nhập bằng passkey và khôi phục tài khoản. Mỗi loại ví phục vụ một nhu cầu khác nhau. Đừng lo, hôm nay chúng ta chỉ tạo một chiếc ví. ![](https://app.banklessacademy.com/images/welcome-explorer.png) # Ví lưu ký Vì `khóa riêng tư` mở quyền truy cập vào `ví`, giữ nó an toàn là điều rất quan trọng! Các dịch vụ `ví lưu ký` gồm những sàn giao dịch tiền mã hóa như Coinbase và Kraken. **Họ là bên lưu ký ví của bạn**: họ giữ khóa riêng tư thay bạn. Bạn truy cập dịch vụ của họ như mọi website khác, bằng email và mật khẩu có thể đặt lại. Với một số người thì như vậy là đủ, nhưng cách này buộc bạn tin tưởng bên thứ ba sẽ bảo vệ tài sản crypto và cho bạn truy cập khi muốn giao dịch hay chuyển đi. Ngoài ra, khả năng dùng một số `ứng dụng blockchain` có thể bị hạn chế. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/custodial-wallets-4eede755.svg) # Knowledge Check 4 Với ví lưu ký, bạn có kiểm soát khóa riêng tư của mình không? - [ ] Có > ℹ️ Thử lại! - [x] Không > ℹ️ Chính xác! Ví lưu ký buộc bạn tin tưởng một bên thứ ba nắm giữ khóa riêng tư. # Ví không lưu ký `Ví tự lưu ký` (như Zerion hay Trezor) là khi bạn hoàn toàn kiểm soát `khóa riêng tư`. Bạn **không có bên lưu ký** nào, và một mình bạn chịu trách nhiệm giữ khóa riêng tư an toàn. Loại ví này cho bạn quyền truy cập và sự tự do rộng nhất trong thế giới `Web3`. Bạn không phải lo bên thứ ba đóng băng hay xử lý sai số tiền của mình. Cái giá phải trả là rủi ro: nếu mất `cụm từ khôi phục`, hoặc khóa riêng tư bị lộ, thường rất khó khôi phục quyền truy cập vào ví. Dù chọn hướng nào, bạn cũng nên quen thuộc và thoải mái với việc bảo mật ví. Chúng tôi sẽ chia sẻ vài mẹo trước khi bạn hoàn thành bài học này. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/non-custodial-wallet-833c3d6b.svg) # Knowledge Check 5 Với ví tự lưu ký, bạn có tự chịu trách nhiệm về khóa riêng tư không? - [x] Có > ℹ️ Chính xác! Với ví tự lưu ký, chỉ mình bạn chịu trách nhiệm về khóa riêng tư. - [ ] Không > ℹ️ Thử lại! # Ví nóng Bạn sẽ nghe khá nhiều về “ví nóng” và “ví lạnh” trong `Web3`. `Ví nóng` là ví được truy cập qua một ứng dụng trên thiết bị, ví dụ ứng dụng Zerion. Giống nhiều ứng dụng `Web2`, ứng dụng ví luôn kết nối internet. `Khóa riêng tư` được mã hóa và lưu bên trong ứng dụng ví, chỉ được dùng đến khi bạn tương tác với blockchain. Tên gọi “ví nóng” đến từ mối liên hệ “nóng” giữa internet và khóa riêng tư. Ví nóng tiện cho các tương tác nhỏ hằng ngày, giống chiếc ví bạn để trong túi. Hôm nay chúng ta sẽ tạo một chiếc ví nóng! ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/hot-wallets-9356886d.svg) # Ví lạnh Càng đi sâu vào hành trình `Web3`, bạn càng thấy một thế giới đầy những đánh đổi công nghệ thú vị. `Ví lạnh` cho mức bảo mật cao hơn, đổi lại là kém tiện lợi hơn. Ví lạnh là ví có `khóa riêng tư` lưu trên một thiết bị phần cứng riêng (như chiếc USB hoặc ổ cứng ngoài). Bạn phải cắm thiết bị đó vào máy tính mới truy cập được ví trên blockchain. Khóa riêng tư không bao giờ nối thẳng với internet, và tên “ví lạnh” đến từ kết nối “lạnh” này. Chúng được xem là an toàn hơn `ví nóng`, vì `khóa riêng tư` nằm ngoại tuyến, ngoài tầm với của kẻ tấn công trên mạng. Ledger và Trezor là các ví dụ về `ví lạnh`. ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/cold-wallets-0e3183d1.svg) # Knowledge Check 6 Loại ví nào sau đây được xem là an toàn nhất? - [ ] Mọi loại ví đều như nhau > ℹ️ Thử lại! Mỗi loại ví có những đánh đổi riêng, và mức độ bảo mật là một trong số đó. - [ ] Ví nóng > ℹ️ Thử lại! Ví nóng luôn kết nối internet nên dễ bị tấn công trên mạng hơn. - [ ] Ví lưu ký > ℹ️ Thử lại! Bên thứ ba giữ khóa riêng tư có thể bị hack hoặc phá sản. - [x] Ví lạnh > ℹ️ Chính xác! Ví lạnh không kết nối internet thường xuyên nên chống tấn công tốt hơn. # Bảo mật ví Dù `ví tự lưu ký` của bạn là nóng hay lạnh, có nhiều thói quen bảo mật bạn nên xây dựng. 🖊️ Ghi `cụm từ khôi phục` lên vật liệu bền (giấy ép plastic, hoặc thép) và cất ở nơi thật an toàn. Đừng chia sẻ nó hay `khóa riêng tư` với bất kỳ ai. **Nó không chỉ là một mật khẩu**. 🔍 Kiểm tra kỹ thông tin mỗi lần gửi tiền hay ký, kể cả với số tiền nhỏ: sai lầm không thể hoàn tác. 🔭 Tìm hiểu kỹ mọi `ứng dụng blockchain` bạn định dùng trước khi kết nối ví hay ký giao dịch của chúng. 💰 Dùng ví có ít tiền để thử nghiệm và khám phá Web3, và cân nhắc chia tài sản giá trị cao ra nhiều tài khoản ví. 🛡️ Cảnh giác với các trò lừa dụ bạn ký giao dịch hay phê duyệt độc hại: bài học [Bảo mật Web3](https://app.banklessacademy.com/lessons/web3-security) chỉ cho bạn cách nhận ra chúng. ![](https://app.banklessacademy.com/images/welcome-explorer.png) # Knowledge Check 7 Cách an toàn nhất để bảo vệ cụm từ khôi phục là gì? - [x] Ghi lên vật liệu bền và cất ở nơi an toàn. > ℹ️ Chính xác! Một bản sao lưu vật lý được cất kỹ, không để lại dấu vết số, là cách lưu an toàn nhất. - [ ] Lưu vào máy tính rồi in ra giấy. > ℹ️ Thử lại! Nếu máy tính bị hack, cụm từ khôi phục có thể bị lộ. In ra giấy cũng mở thêm nhiều cơ hội tấn công. - [ ] Chụp màn hình và lưu trong điện thoại. > ℹ️ Thử lại! Nếu điện thoại bị hack, bạn có thể mất toàn bộ tài sản trong ví. - [ ] Lưu trong trình quản lý mật khẩu. > ℹ️ Thử lại! Chỉ một vụ rò rỉ trình quản lý mật khẩu là đủ để lộ. Hãy giữ cụm từ khôi phục ngoại tuyến. # Sẵn sàng tạo chiếc ví đầu tiên! Thật ra bạn sẽ cần một chiếc ví nếu muốn nhận bằng chứng hoàn thành nhiệm vụ này! Hiện có nhiều ứng dụng `ví nóng` dạng `tự lưu ký`. Phần còn lại của bài học sẽ dùng ví Zerion vì: - ⚙️ Nó tương thích với hầu hết `ứng dụng blockchain`. - ⚡ Giao diện cực kỳ mượt và dễ dùng. - 💻 Có tiện ích mở rộng cho trình duyệt Chrome, Brave, Edge, Opera và Firefox. - 📱 Cũng có ứng dụng di động cho Android và iOS. - 🗣️ Zerion hỗ trợ nhiều ngôn ngữ. Bài học sắp kết thúc, và chúng tôi sẽ gửi bạn hướng dẫn tạo ví với Zerion! ![](https://app.banklessacademy.com/images/wallet-basics/youre-ready-to-create-your-first-wallet-6d8136f2.svg) # Knowledge Check 8 Zerion có phải ứng dụng ví lưu ký không? - [ ] Có > ℹ️ Thử lại! Ví Zerion của bạn không do bên lưu ký nào kiểm soát. - [x] Không > ℹ️ Chính xác! Ví Zerion là ví tự lưu ký, do chính bạn và chỉ mình bạn kiểm soát.