Ethereum Temelleri

Ethereum nedir? “Yeni internetin” ve dijital özgürlüğünün kapısını aç.

Ethereum Temelleri

Hoş geldin Kâşif, Bankless Academy'nin en önemli derslerinden birine.

Bugün Ethereum'a bakıyoruz: internetin bir sonraki çağı. Yeni internet uygulamaları ve dijital paralardan oluşan bir dünyaya güç veren devrimci bir platform.

Ethereum'u Google ya da Apple uygulama mağazası gibi düşünebilirsin. Birkaç önemli farkla:

💸 Fiat para (dolar, euro, yuan) yerine kripto para kullanır.
📡 Doğrudan internet tarayıcına eklenen bir katmandır ve sitelerde yeni işlevlerin kilidini açar.
⚖️ Mağazanın kuralları kullanıcılar ve uygulama geliştiricileri tarafından birlikte belirlenir. Başta merkezi bir şirket yoktur.

Dünyada milyonlarca insanın Ethereum'u neden kullandığını anlamak için temel misyonuna bakmamız gerekiyor…

Küresel Şehir Meydanı

Son kırk yılda internet dünyanın şehir meydanı haline geldi.

Burada tamamen yabancı insanlar bağlantı kurar, fikir, mal ve hizmet takas eder, hatta birlikte küresel hareketler başlatır. İnsanlığın bağlantı, yaratıcılık ve yeniliği en güçlü biçimde kesiştiği yer burasıdır.

Ama büyük bir sorunu var…

Merkezi Hizmetler

İnternet, çıkarlarımızı her zaman gözetmeyen küçük bir şirket grubuna dayanıyor.

Merkezi hizmetler internet üzerinde her zamankinden fazla kontrole sahip ve çevrimiçi yaptığın neredeyse her şeyde aracı olarak duruyor.

Büyük bankaların alışverişlerini nasıl yönettiğini, Facebook ve Instagram'ın sosyal etkileşimlerini nasıl bağladığını, Apple ya da Google'ın telefonunda hangi uygulamaların olabileceğini nasıl belirlediğini düşün. Kuralları, ücretleri ve kurumsal çıkarlarıyla dijital takaslarının üzerinde inanılmaz bir etkileri var.

Tek Taraflı Takaslar

Onlara merkezi hizmetler diyoruz çünkü tüm güç tek bir yerde toplanıyor. Bu çoğu zaman, senden istediğini nasıl alacağını çok iyi bilen bir kralın yönetimi altında sıkışmak gibidir. Takaslarının gerçek yüzü seni şaşırtabilir…

💸 Bankalar senden ücret alır ve paranı kendi kârı için yatırıma sokar.

💳 Visa ve Mastercard gibi ödeme ağları alışveriş verilerini reklamcılara satar.

📞 Instagram gibi sosyal platformlar özel konuşmalarını görebilir.

🪓 YouTube gibi içerik platformları, adil bir yargılama olmadan üreticilerin tüm kariyerini silebilir.

Bu karanlık kurallar ve ücretler çoğu zaman “Kullanım Koşulları” içinde gizlidir ve zamanla kötüleşir. Favori hizmetlerinin sözleşmelerine buradan bak: https://tosdr.org/ 👀

Bilgi Kontrolü 1

Doğru mu Yanlış mı: Çoğu çevrimiçi hizmet, seninle etkileşim kurduğun kişiler arasına bir aracı yerleştirir.

[ ] Doğru
[ ] Yanlış

Açık Bir İnternet

😤 İhtiyaçlarına saygı göstermeyen platformlardan bıktın mı?

Alıştığımız internet bu: değer sömürücü bir internet.

Bu hizmetlere, ne kadar kısıtlayıcı oldukları ve terk etmeyi ne kadar zorlaştırdıkları için “duvarlı bahçe” deniyor. Daha iyi alternatifler bulmak zaman alıcı ve pahalı olabiliyor. Çoğu zaman yüksek ücretlere, şeffaflık eksikliğine ve tek taraflı takaslara katlanmak daha kolay geliyor.

Aracıların ve duvarlı bahçelerinin ötesinde, daha adil ve daha güvenilir bir internete ihtiyacımız var. Gücün kullanıcıda olduğu bir çevrimiçi alana ihtiyacımız var; internet başta böyle olmak üzere kurulmuştu.

Eşler Arası Takaslar

Çözüm, internetin nasıl bağlandığını değiştirmekle başlıyor.

Geleneksel internet hizmetlerinde bir eşten gelen bilgi ya da para, hedefine varmadan önce bir aracı kontrol noktasından geçer. Teoride aracılar, takas tamamlanmadan önce istediklerini yapabilir.

Eş → Aracı → Eş

Ama ikinci bir model var: eşler arası ağ. Aracı hizmetlerin yerine otomatik ve şeffaf bilgisayar kodu koyar.

Eş → Otomasyon → Eş

Bu, aracının yerine self servis bir kiosk koymak gibi. Hizmetler daha öngörülebilir olur, ücretler düşer, kullanıcılar kontrolü geri alır.

Göreceğimiz gibi, eşler arası bir internet her şeyi değiştiriyor.

Bilgi Kontrolü 2

Otomasyon çevrimiçi deneyimlerini nasıl iyileştirebilir?

[ ] Aracıların erişimini genişleterek.
[ ] Katılımcılara daha fazla kontrol vererek.

Ethereum: Açık İnternet

⚖️ Aynı kurallar herkes için geçerli olsa internet daha iyi bir yer olmaz mıydı?

Ethereum'u dijital bir şehir gibi düşün: işletmelerden kamu hizmetlerine kadar her şey self servis ve şeffaf sistemlerle yürüyor. Aracı yok ve her sistemin nasıl çalıştığını herkes inceleyebiliyor.

Şehirdeki işlemler Ethereum Blokzinciri adlı herkese açık bir kayda işlenir. Blokzincir şehirdeki dijital mülkü takip eder ve saklar. Böylece klasik bir aracıya daha gerek kalmaz: bankaya!

Her işlem küçük bir ücret öder. Bu ücretin çoğu yok edilir; şehir kalabalıklaştıkça bu, şehrin parası ether'i daha kıt hale getirebilir. Küçük bir bahşiş ise işlemini işleyen bilgisayarı ödüllendirir.

Şehrin kurallarını hiçbir şirket belirlemez: değişiklikler geliştiriciler, araştırmacılar ve kullanıcılar tarafından açıkça kararlaştırılır. Şeffaf kod kralların yerini aldı ve kimse kuralların üstünde değil.

Merkeziyetsiz Ekonomi

Ethereum'a bilgisayarının ya da telefonunun web tarayıcısından erişirsin. Tek bir hesapla bu yeni internetin tamamına giriş yapabilirsin: kripto cüzdan denen tek bir giriş. Bu evrensel hesap, hizmet değiştirmeyi ve “duvarlı bahçelerden” kaçmayı kolaylaştırır.

Ethereum uygulama katmanını etkinleştirdiğinde dApp'ler denen yeni sitelere erişebilirsin. Bunlar az önce bahsettiğimiz self servis sistemler. dApp'ler şu tür dijital mal ve hizmetleri sunar:

🤝 para, hisse senedi ve diğer dijital malları göndermek ya da alıp satmak, ama düşük ücretlerle ve 7/24 hizmetle.
📻 favori üreticilerinle bağlantı kurmak, ama özel ayrıcalıkların ve fırsatların kilidini açarak ve paranın doğrudan sanatçıya gitmesini sağlayarak.
👪 sosyal medya, ama platformu beğenmezsen sosyal çevreni kolayca taşıyabilirsin.
🗳️ favori projelere bağış yapmak, ama 1 dolarlık bir bağış bile büyük bir eşleştirme bonusu alır, yani etkisi çok daha büyük olur.
⚙️ bilgisayarının işlem gücünü kiralayarak pasif gelir elde etmek.

Ethereum, aracıları, bankaları ve her hizmet için ayrı hesapları kaldırarak ekonomisini merkeziyetsiz hale getirdi (“dApp”teki “d” buradan geliyor). dApp'ler belirsiz iş pratikleri ve kontrol üzerinden değil, kalite üzerinden rekabet ettikçe giderek daha iyi oluyor.

Bir dApp Kullanmak

Bir dApp kullanmak, normal uygulamaları ve internet hizmetlerini kullanmaya benzer.

Çevrimiçi kripto takası için bir dApp kullanmayı simüle edelim. Bu simülasyonda, Circle şirketinin çıkardığı zincir üstü bir ABD doları olan USDC'yi (yani Circle onu dondurabilir) Ethereum'un yerel parası ETH ile takas edeceğiz.

Kripto cüzdanını dApp'in sitesine bağla.
Bu dApp'in Ethereum cüzdanınla etkileşime girmesine izin verdiğini onayla.
“Maximum” seçeneğine tıklayıp tüm USDC'ni ETH'ye çevir.
Takası başlat.
Cüzdanında takasının koşullarını kontrol et, sonra imzala.
Harika! Ethereum kripto takasını işledi!

Cüzdanını bir dApp'e bağlayıp kripto takas etmek bu kadar kolay. Artık arkadaşlarına gönderebilir, alışverişte kullanabilir ya da başka finansal hizmet dApp'lerini deneyebilirsin.

embed

Bilgi Kontrolü 3

Ethereum'da hizmetler giderek daha iyi oluyor çünkü…

[ ] İş pratikleri daha şeffaf.
[ ] Hizmet sağlayıcını kolayca değiştirebilirsin.
[ ] Yukarıdakilerin ikisi de.

Küresel Bankacılık Sistemi

⌛ Yurt dışına daha hızlı ve daha ucuz para göndermek ister misin?

Ethereum, kripto göndermeni ve saklamanı aracılar olmadan mümkün kılar: daha iyi hizmet, daha düşük maliyet.

⚡ Kriptoyla dünyanın her yerine saniyeler içinde para gönderebilirsin. Günlük işlerin çoğu artık Layer 2 ağlarında oluyor. Bunlar Ethereum'un üzerine kurulmuş daha hızlı ve daha ucuz şeritler; bir transfer bir sente kadar düşebiliyor. Bunu bankayla para göndermekle karşılaştır: %3-4 ücret ve 1-5 gün.

🔐 Ethereum hesabına erişebilen tek kişi sensin. Birikimini ödünç veren ya da paranla ne yapacağını belirleyen bir aracı yok. Paran, daha önce bir dApp'e bağlanırken kullandığın kişisel kripto cüzdanında durur.

Ethereum'da kendi bankan sensin ve bunu hissedersin!

Ödeme Göndermek

Kripto para göndermeyi başka bir simülasyonla deneyelim. 0,015 ETH'ni Bankless Academy kripto cüzdanına göndermeyi dene.

Cüzdanının kilidini aç.
Cüzdanının içinde gönder'i seç.
“Maximum” seçeneğine tıklayıp miktarı 0,015 ETH yap.
Para birimini ve miktarı onayla.
Kişiler bölümünde banklessacademy.eth'i seç.
Bu kadar! Uluslararası transferin saniyeler içinde tamamlandı ve hiçbir aracı seni durduramadı.

Ethereum cüzdanlarıyla kripto paradan fazlasına sahip olabilir ve gönderebilirsin. Transfer edilebilir varlıklar, zincir üstü saklanabilen her tür dijital mülkü kapsar. Dijital sanat, kulüp üyelikleri, konser biletleri, hisse senetleri, site adresi sahipliği ve hatta gerçek dünya mülkiyet hakları Ethereum'a taşındı.

embed

Bilgi Kontrolü 4

Doğru mu Yanlış mı: Ethereum'da paran bir aracıda değil, kendi kripto cüzdanında durur.

[ ] Doğru
[ ] Yanlış

Nasıl Çalışıyor

Her şeyi bir araya getirip Ethereum'un bunu nasıl mümkün kıldığına hızlıca bakalım.

Eşler arası bir ağ olan Ethereum, dünyaya yayılmış binlerce bilgisayardan oluşur; bunlara düğüm denir. Herkes bir tane çalıştırabilir. Bazı operatörler kendi ether'lerini kilitleyerek (stake ederek) doğrulayıcı düğüm olur: yazılımları işlemleri işler, sahtekârlığı önlemek için başkalarının sonuçlarını denetler ve karşılığında ether ödülü kazanır. Çoğu insan kendi bilgisayarını çalıştırmak yerine staking hizmetleri üzerinden katılır.

Nasıl Çalışıyor (2. Bölüm)

Az önce gönderdiğin işlem, bu Ethereum ağı doğrulayıcı düğümleri tarafından işlendi.

ETH işlemin Ethereum Ağı'na gönderildi.
Bir doğrulayıcı işlemini hatalara karşı kontrol etti. Diğer doğrulayıcılar sonucu bir kez daha denetledi.
İşlemin, ağın herkese açık defterine, yani Ethereum Blokzinciri'ne eklendi.
Gönderdiğin ETH hesabımıza ulaştı.

Bu doğrulayıcıların neden paranı alıp kaçmadığını merak ediyor olabilirsin. Kısa cevap: Ethereum bunu neredeyse imkânsız kılıyor. Sıradaki dersin “Blokzincir Temelleri” bunu daha iyi anlamana yardım edecek.

embed

Sık Sorulan Sorular

Ethereum nasıl ortaya çıktı?

Ethereum 2015'te başladı; erken gelişimini Ethereum Foundation koordine etti ve bu rolü bugün de sürdürüyor. Yükseltmeler geliştiriciler, araştırmacılar ve geniş topluluk arasında açık ve herkese görünür bir süreçle kararlaştırılır; şirket ya da token oylaması yoktur. Bu açıklık, ağın kuruluşundaki açık internet vizyonunu destekler.

Ethereum güvenli mi?

Ethereum'daki dijital mülkün doğrudan çalınamaz. Ama dolandırıcılar seni kandırıp varlıklarına erişim vermeni sağlayabilir. “Web3 Güvenliği” dersimiz güvende kalmanın temellerini ve sana paraya mal olabilecek basit hatalardan kaçınmayı öğretecek.

Ethereum yaygın olarak kullanılıyor mu?

Evet. 2024'te ABD düzenleyicileri spot ETH yatırım fonlarını (ETF) onayladı ve insanlar geleneksel borsa üzerinden Ethereum'a yatırım yapabilir hale geldi. Sony ve Visa gibi şirketler bile onun üzerine inşa ediyor.

Ethereum suç faaliyetlerinde kullanılıyor mu?

Chainalysis'in sektör araştırması kripto para işlem hacminin %1'inden azının suç faaliyetiyle bağlantılı olduğunu tutarlı biçimde tahmin ediyor. Bu oran, suç faaliyetiyle ilişkili olduğu düşünülen küresel GSYİH'nin tahmini %2-5'inin çok altında. Ethereum'un yüksek şeffaflığı, araştırmacıların zincir üstü hareket eden suçluları takip etmesini ve yargılamasını da kolaylaştırıyor.

Ethereum enerji açısından verimli mi?

Ethereum'un günlük kullanımı arttıkça topluluk büyüyen bir çevresel etki fark etti. “The Merge” adlı büyük bir ağ yükseltmesi Ethereum'un enerji tüketimini %99,9 azalttı. Bu başarı, Ethereum'un kullanıcılarının ihtiyaçlarına uyum sağlayabildiğini gösteriyor!

Ethereum'a nasıl yatırım yapabilirim?

Ethereum'a yatırım yapmak için ağın yerel kripto parası ETH'ye sahip olman gerekir. ETH'yi kripto cüzdanın üzerinden alabilirsin; bir sonraki derste seninkini oluşturmana yardım edeceğiz. ETH'yi Coinbase ya da Binance gibi bir merkezi borsadan da alabilirsin, ama bir cüzdana transfer etmeden Ethereum'da kullanamazsın.

Harekete Katılmak

💪 Dijital hayatının kontrolünü ele alma zamanı.

Ethereum, aracıların internetin kendi köşelerine ördüğü duvarları aşındırıyor ve bir değer sömürüsü ekonomisini değer yaratma ekonomisine dönüştürüyor. Güçlü ama adil çevrimiçi hizmetlerin, dijital varlıkların üzerinde gerçek sahipliğin, cesur yeni toplulukların ve dönüştürücü iş fırsatlarının zamanı geldi.

İzini bırakmaya hazır mısın?

Yolculuğuna başlamak için kripto cüzdanını oluşturman gerekecek. Bu, Ethereum dünyasına açılan pasaportun. Sıradaki dersin “Cüzdan Temelleri”nde seninkini kuracağız.

Bilgi Kontrolü 5

Kendini Ethereum'u nasıl kullanırken hayal ediyorsun? (Uygun olanların hepsini işaretle)

[ ] Yeni dijital mal ve hizmetleri keşfederken.
[ ] Yurt dışına para gönderirken.
[ ] Ethereum projelerine yatırım yaparken.
[ ] Sevdiğim sanatçılarla bağlantı kurarken.
[ ] Güçlü topluluk projelerine katkı sunarken.
[ ] Yenilikçi dApp'ler geliştirirken.