Kiến thức cơ bản về ví

Giới thiệu về ví

Chào mừng Nhà thám hiểm Bankless!

Đã đến lúc đi sâu hơn vào hành trình khám phá đa vũ trụ blockchain. Nhà thám hiểm nào rồi cũng cần tạo một chiếc ví tiền mã hóa.

Ví hơi giống các tài khoản trên internet Web2 mà bạn đã quen. Bạn dùng ví để đăng nhập vào hệ sinh thái blockchain, còn gọi là Web3, nơi bạn có thể dùng tiền mã hóa và kết nối với các ứng dụng blockchain!

Bài học này giới thiệu về ví, cách chúng hoạt động và cách giữ an toàn cho tiền mã hóa. Cuối bài là hướng dẫn tạo ví và truy cập blockchain Ethereum, ngôi nhà của Bankless Academy.

Định nghĩa ví

Ví tiền mã hóa thực chất là gì?

Định nghĩa ngắn gọn: một tài khoản trên blockchain, dùng để lưu trữ tài sản số và đăng nhập vào các ứng dụng blockchain.

Nó giống như bạn có một két sắt riêng trên internet, và bạn giữ chiếc chìa khóa duy nhất mở được nó. Đồng thời, két sắt này cũng giống một tài khoản website thông thường: bạn dùng nó để mua hàng, gửi hoặc nhận tiền mã hóa, và tương tác với blockchain.

Nhưng khác với các tài khoản Web2 quen thuộc, một chiếc ví có thể truy cập cả một blockchain và rất nhiều ứng dụng blockchain. Giống như có một tài khoản duy nhất cho toàn bộ internet.

Tạo ví có khó không?

Trước đây thì khó, nhưng giờ ai cũng tạo được ví khá dễ dàng.

Nếu bạn quen tải và cài phần mềm trên máy tính (hoặc ứng dụng trên điện thoại), bạn sẽ không gặp khó khăn gì khi tạo chiếc ví đầu tiên.

Phần khó hơn là giữ cho ví an toàn, và chúng ta sẽ nói ngay sau đây!

Chọn ứng dụng ví cũng có thể khiến bạn e ngại. Đây là ứng dụng bạn cài lên thiết bị để truy cập ví trên blockchain. Chúng tôi khuyên bạn bắt đầu với ứng dụng ví Zerion: nó dễ dùng và hỗ trợ nhiều blockchain phổ biến. Khi đã quen với Web3, bạn sẽ muốn thử các nhà cung cấp khác và tạo thêm ví.

Kiểm tra kiến thức 1

Ví là gì?

• [ ] Một blockchain

• [ ] Một loại tiền mã hóa

• [ ] Một vật phẩm sưu tầm số

• [ ] Một tài khoản trên blockchain

Ví và khôi phục mật khẩu

Đây là một trong những điều quan trọng nhất cần hiểu về ví Web3: Không có “đặt lại mật khẩu” hay “đổi mật khẩu”.

Đa số chúng ta đã quen với các tính năng đó. Quên mật khẩu thì bấm một nút, làm vài bước, và có mật khẩu mới. Đơn giản.

Ví tiền mã hóa thì không. Do cách blockchain vận hành, ví được cấp một “địa chỉ” và một “mật khẩu” phức tạp ngay khi tạo ra, và bạn không được chọn chúng.

Cặp địa chỉ và mật khẩu này không thể thay đổi, dù bạn luôn có thể tạo ví mới nếu cần. Một số ví mới có thêm tính năng khôi phục, nhưng đừng bao giờ phụ thuộc vào đó. Hãy tìm hiểu kỹ hơn về những địa chỉ và mật khẩu đặc biệt này để dùng chúng một cách tự tin!

Khóa công khai của ví

Địa chỉ ví được tạo ra từ khóa công khai của nó. Hãy coi địa chỉ như tên người dùng: nó thường trông giống một chuỗi chữ và số ngẫu nhiên.

Ví dụ: 0xe1887fF140BfA9D3b45D0B2077b7471124acD242

Một số dịch vụ Web3 cho phép tạo phiên bản dễ nhớ hơn của địa chỉ, nhưng đó là chuyện của bài học khác.

Bạn cũng có thể xem địa chỉ như địa chỉ nhà. Nó công khai, ai cũng thấy được, và cho người khác biết nơi gửi tài sản crypto cho bạn mà không tiết lộ thông tin cá nhân nào.

Chia sẻ địa chỉ ví là hoàn toàn an toàn.

Lưu ý: một ứng dụng ví có thể chứa nhiều cặp khóa công khai và khóa riêng tư.

Khóa riêng tư của ví

Nếu địa chỉ giống địa chỉ nhà thì khóa riêng tư giống chiếc chìa khóa cửa chính. Đó là “mật khẩu” dẫn tới tiền và tài sản của bạn.

Ví dụ: eceac283e04f121cbd40b69e16ab9dec0220df80bf092a4c72b53e69cf74d215

Chia sẻ khóa này không bao giờ an toàn: bạn có thể mất ví và mọi thứ trong đó.

Hầu hết mọi người khuyên bạn thậm chí đừng lưu nó dưới dạng số. Ai có khóa riêng tư thì người đó nắm mọi thứ trong ví.

Đây không chỉ là một mật khẩu thông thường. Bạn không thể đặt lại nó nếu mất quyền truy cập.

May mắn là hầu hết ứng dụng blockchain không bắt bạn gõ một chuỗi ký tự dài mỗi lần gửi tiền hay ký giao dịch. Khóa riêng tư thường hoạt động lặng lẽ ở phía sau.

Kiểm tra kiến thức 2

Địa chỉ ví giống như _____ của bạn, còn khóa riêng tư giống như _____ .

• [ ] Số định danh ngân hàng / Số tài khoản

• [ ] Địa chỉ email / Mã bưu chính

• [ ] Địa chỉ nhà / Chìa khóa nhà

• [ ] Số điện thoại / Số hộ chiếu

Cụm từ khôi phục

Khi bạn tạo ví mới, ứng dụng ví sẽ cho bạn một cụm từ khôi phục.

Còn gọi là “seed phrase” hay “cụm từ bí mật”, chuỗi từ này giúp bạn truy cập ví và tài sản crypto khi:

• Ứng dụng ví hoặc thiết bị của bạn hỏng bất ngờ.
• Thiết bị bị mất hoặc bị đánh cắp.
• Bạn muốn dùng ví trên nhiều thiết bị.

Đa số cụm từ khôi phục gồm 12 đến 24 từ, đại diện cho một mẩu dữ liệu duy nhất. Dữ liệu này tạo ra cả khóa công khai lẫn khóa riêng tư cho ví.

Khôi phục ví không làm thay đổi hay đặt lại các khóa.

Cụm từ khôi phục giống chìa khóa chủ: nó tái tạo được mọi cặp khóa trong ví. Đừng bao giờ chia sẻ cụm từ khôi phục.

Kiểm tra kiến thức 3

Bạn có truy cập được ví bằng cụm từ khôi phục khi thiết bị hỏng hoặc mất không?

• [ ] Không

• [ ] Có

Các loại ví

Cũng như có nhiều loại phần mềm máy tính, có nhiều loại ví. Hãy xem bốn nhóm chính:

• 🏦 Ví lưu ký: bên thứ ba giữ khóa riêng tư cho bạn.
• 👤 Ví tự lưu ký (không lưu ký): bạn tự giữ khóa riêng tư.

Ví tự lưu ký có hai kiểu:

• 🔥 Ví nóng: phần mềm trên máy tính hoặc điện thoại.
• 🧊 Ví lạnh: một thiết bị phần cứng (như chiếc USB) cất ở nơi an toàn.

Bạn cũng có thể nghe tới ví thông minh: loại mới nổi có thể chạy mã, cho phép đăng nhập bằng passkey và khôi phục tài khoản.

Mỗi loại ví phục vụ một nhu cầu khác nhau. Đừng lo, hôm nay chúng ta chỉ tạo một chiếc ví.

Ví lưu ký

Vì khóa riêng tư mở quyền truy cập vào ví, giữ nó an toàn là điều rất quan trọng!

Các dịch vụ ví lưu ký gồm những sàn giao dịch tiền mã hóa như Coinbase và Kraken. Họ là bên lưu ký ví của bạn: họ giữ khóa riêng tư thay bạn. Bạn truy cập dịch vụ của họ như mọi website khác, bằng email và mật khẩu có thể đặt lại.

Với một số người thì như vậy là đủ, nhưng cách này buộc bạn tin tưởng bên thứ ba sẽ bảo vệ tài sản crypto và cho bạn truy cập khi muốn giao dịch hay chuyển đi. Ngoài ra, khả năng dùng một số ứng dụng blockchain có thể bị hạn chế.

Kiểm tra kiến thức 4

Với ví lưu ký, bạn có kiểm soát khóa riêng tư của mình không?

• [ ] Có

• [ ] Không

Ví không lưu ký

Ví tự lưu ký (như Zerion hay Trezor) là khi bạn hoàn toàn kiểm soát khóa riêng tư. Bạn không có bên lưu ký nào, và một mình bạn chịu trách nhiệm giữ khóa riêng tư an toàn.

Loại ví này cho bạn quyền truy cập và sự tự do rộng nhất trong thế giới Web3. Bạn không phải lo bên thứ ba đóng băng hay xử lý sai số tiền của mình.

Cái giá phải trả là rủi ro: nếu mất cụm từ khôi phục, hoặc khóa riêng tư bị lộ, thường rất khó khôi phục quyền truy cập vào ví.

Dù chọn hướng nào, bạn cũng nên quen thuộc và thoải mái với việc bảo mật ví. Chúng tôi sẽ chia sẻ vài mẹo trước khi bạn hoàn thành bài học này.

Kiểm tra kiến thức 5

Với ví tự lưu ký, bạn có tự chịu trách nhiệm về khóa riêng tư không?

• [ ] Có

• [ ] Không

Ví nóng

Bạn sẽ nghe khá nhiều về “ví nóng” và “ví lạnh” trong Web3.

Ví nóng là ví được truy cập qua một ứng dụng trên thiết bị, ví dụ ứng dụng Zerion. Giống nhiều ứng dụng Web2, ứng dụng ví luôn kết nối internet.

Khóa riêng tư được mã hóa và lưu bên trong ứng dụng ví, chỉ được dùng đến khi bạn tương tác với blockchain. Tên gọi “ví nóng” đến từ mối liên hệ “nóng” giữa internet và khóa riêng tư.

Ví nóng tiện cho các tương tác nhỏ hằng ngày, giống chiếc ví bạn để trong túi. Hôm nay chúng ta sẽ tạo một chiếc ví nóng!

Ví lạnh

Càng đi sâu vào hành trình Web3, bạn càng thấy một thế giới đầy những đánh đổi công nghệ thú vị.

Ví lạnh cho mức bảo mật cao hơn, đổi lại là kém tiện lợi hơn. Ví lạnh là ví có khóa riêng tư lưu trên một thiết bị phần cứng riêng (như chiếc USB hoặc ổ cứng ngoài). Bạn phải cắm thiết bị đó vào máy tính mới truy cập được ví trên blockchain. Khóa riêng tư không bao giờ nối thẳng với internet, và tên “ví lạnh” đến từ kết nối “lạnh” này.

Chúng được xem là an toàn hơn ví nóng, vì khóa riêng tư nằm ngoại tuyến, ngoài tầm với của kẻ tấn công trên mạng.

Ledger và Trezor là các ví dụ về ví lạnh.

Kiểm tra kiến thức 6

Loại ví nào sau đây được xem là an toàn nhất?

• [ ] Mọi loại ví đều như nhau

• [ ] Ví nóng

• [ ] Ví lưu ký

• [ ] Ví lạnh

Bảo mật ví

Dù ví tự lưu ký của bạn là nóng hay lạnh, có nhiều thói quen bảo mật bạn nên xây dựng.

🖊️ Ghi cụm từ khôi phục lên vật liệu bền (giấy ép plastic, hoặc thép) và cất ở nơi thật an toàn. Đừng chia sẻ nó hay khóa riêng tư với bất kỳ ai. Nó không chỉ là một mật khẩu.

🔍 Kiểm tra kỹ thông tin mỗi lần gửi tiền hay ký, kể cả với số tiền nhỏ: sai lầm không thể hoàn tác.

🔭 Tìm hiểu kỹ mọi ứng dụng blockchain bạn định dùng trước khi kết nối ví hay ký giao dịch của chúng.

💰 Dùng ví có ít tiền để thử nghiệm và khám phá Web3, và cân nhắc chia tài sản giá trị cao ra nhiều tài khoản ví.

🛡️ Cảnh giác với các trò lừa dụ bạn ký giao dịch hay phê duyệt độc hại: bài học Bảo mật Web3 chỉ cho bạn cách nhận ra chúng.

Kiểm tra kiến thức 7

Cách an toàn nhất để bảo vệ cụm từ khôi phục là gì?

• [ ] Ghi lên vật liệu bền và cất ở nơi an toàn.

• [ ] Lưu vào máy tính rồi in ra giấy.

• [ ] Chụp màn hình và lưu trong điện thoại.

• [ ] Lưu trong trình quản lý mật khẩu.

Sẵn sàng tạo chiếc ví đầu tiên!

Thật ra bạn sẽ cần một chiếc ví nếu muốn nhận bằng chứng hoàn thành nhiệm vụ này!

Hiện có nhiều ứng dụng ví nóng dạng tự lưu ký. Phần còn lại của bài học sẽ dùng ví Zerion vì:

• ⚙️ Nó tương thích với hầu hết ứng dụng blockchain.
• ⚡ Giao diện cực kỳ mượt và dễ dùng.
• 💻 Có tiện ích mở rộng cho trình duyệt Chrome, Brave, Edge, Opera và Firefox.
• 📱 Cũng có ứng dụng di động cho Android và iOS.
• 🗣️ Zerion hỗ trợ nhiều ngôn ngữ.

Bài học sắp kết thúc, và chúng tôi sẽ gửi bạn hướng dẫn tạo ví với Zerion!

Kiểm tra kiến thức 8

Zerion có phải ứng dụng ví lưu ký không?

• [ ] Có

• [ ] Không