Ethereum टोकन स्टँडर्ड समजून घेणे

Ethereum-चे ॲसेट टेम्पलेट पारंपरिक आणि नव्या ॲसेट वर्गांना कसे सामावून घेतात ते शिका.

महत्त्वाचे मुद्दे

Ethereum टोकन स्टँडर्ड म्हणजे Ethereum-वर टोकन तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे ठरलेले नियम आणि फंक्शन.

सर्वात लोकप्रिय Ethereum टोकन स्टँडर्ड म्हणजे ERC-20, ERC-721 आणि ERC-1155.

प्रत्येक स्टँडर्ड वेगवेगळ्या पातळीची फंजिबिलिटी देतो, त्यामुळे सर्वसामान्य आणि अद्वितीय अशी दोन्ही प्रकारची ऑनचेन ॲसेट तयार करता येतात.

टोकन स्टँडर्डमुळे Ethereum परिसंस्थेत टोकन एकमेकांशी सुसंगत राहतात, त्यामुळे dApps-ना नवी टोकन जोडणे आणि तुम्हाला ती वापरणे खूप सोपे होते!

Ethereum टोकन स्टँडर्ड म्हणजे काय?

Ethereum आणि त्याच्या Layer 2 नेटवर्कवर लाखो वेगवेगळी क्रिप्टो टोकन आहेत, प्रत्येकाचे गुणधर्म आणि उपयोग वेगळे. प्रत्येक टोकन जोडण्यात डेव्हलपरचे तास न घालवता संपूर्ण dApp परिसंस्थेत टोकनना सहज पाठिंबा कसा मिळेल? आणि तासभर कागदपत्रे वाचत न बसता वापरकर्त्यांना त्या टोकनचे मुख्य गुणधर्म कसे कळतील?

इथे टोकन स्टँडर्ड कामी येतात!

हे साचे आणि नियमसंच Ethereum परिसंस्थेत टोकनची इंटरऑपरेबिलिटी शक्य करतात. म्हणजे dApps-ना हजारो स्वतंत्र टोकनऐवजी काही मोजक्या सामायिक स्टँडर्डना पाठिंबा दिला की पुरते. तुमच्यासारख्या एक्सप्लोररसाठी याचा अर्थ असा की टोकन कोणत्या स्टँडर्डवर आधारित आहे हे पाहून Ethereum-वरील त्याच्या मूलभूत क्षमता समजतात.

टोकन स्टँडर्ड हे ठरवतात:

टोकनचा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट कसा लिहायचा.
त्या प्रकारच्या प्रत्येक टोकनने पाळायचा फंक्शनचा सामायिक संच, म्हणजे कोणत्याही dApp-ला त्याच्याशी कसे काम करायचे ते कळते.

सध्या Ethereum-वर तीन टोकन स्टँडर्ड मोठ्या प्रमाणात वापरले जातात:

ERC-20: सहज देवाणघेवाण करता येणाऱ्या (म्हणजे फंजिबल) टोकनसाठीचा स्टँडर्ड.

उदा. USDC आणि UNI टोकन.
ERC-721: अद्वितीय (म्हणजे नॉन-फंजिबल) टोकनसाठीचा स्टँडर्ड, ज्यांना NFTs म्हणतात.

उदा. Bored Ape Yacht Club NFTs.
ERC-1155: एकाच कॉन्ट्रॅक्टमध्ये फंजिबल आणि नॉन-फंजिबल दोन्ही टोकनसाठी वापरला जाणारा स्टँडर्ड.

उदा. Web3 व्हिडिओ गेममधील वस्तू.

आता तुम्हाला प्रश्न पडला असेल: “फंजिबिलिटी म्हणजे नेमके काय?”

पारंपरिक अर्थशास्त्रातील ही संकल्पना पाहूया, म्हणजे Ethereum परिसंस्थेतील तिचे महत्त्व लक्षात येईल.

फंजिबिलिटी आणि नॉन-फंजिबिलिटी

‘फंजिबिलिटी’ हा एखाद्या आर्थिक ॲसेटचा किंवा वस्तूचा गुणधर्म आहे, आणि त्यात दोन मुख्य गोष्टी येतात:

ॲसेटची देवाणघेवाण होते तेव्हा त्याची एकके मूल्यात कोणताही बदल न होता एकमेकांच्या जागी वापरता येतात.

($1 बदलून दुसरा $1, किंवा चार 25¢ नाणी, किंवा वीस 5¢ नाणी घेता येतात.)
ॲसेटचे भाग केले, तरी छोटे तुकडे त्याचे मूळ गुणधर्म टिकवून ठेवतात.

($1 मोडून चार 25¢ नाणी केली, तरी ती मूल्य साठवण्यासाठी किंवा खरेदीसाठी वापरता येतातच.)

फंजिबल ॲसेटची उदाहरणे म्हणजे तेल, फियाट चलन, सरकारी रोखे आणि कंपन्यांचे समभाग. ही ॲसेट अद्वितीय नसतात, त्यामुळे त्यांची देवाणघेवाण आणि विभागणी सहज होते.

याउलट ‘नॉन-फंजिबिलिटी’ म्हणजे:

ॲसेटचे गुणधर्म अद्वितीय असतात, त्यामुळे ते इतरांपेक्षा वेगळे ओळखू येते आणि त्याचे मूल्यही वेगळे ठरते.

(Van Gogh-चे कॅनव्हासवरील चित्र आणि नव्या आधुनिक कलाकाराचे चित्र यांच्या किमती वेगळ्या असतात, कारण त्यांचे रूप, दुर्मिळता, कौशल्याची पातळी आणि मागची प्रतिष्ठा वेगळी असते.)
विभागणी केल्यास त्याचे मूळ गुणधर्म बदलतात.

(चित्राचे चार तुकडे केले, तर ते एकमेकांसारखे दिसत नाहीत, आणि प्रत्येक तुकड्याचे मूल्य वेगळे ठरू शकते. चित्रामागचा मूळ हेतूही संपतो.)

नॉन-फंजिबल ॲसेटची काही उदाहरणे म्हणजे स्थावर मालमत्ता, कलाकृती, डिजिटल ओळख आणि प्रमाणपत्रे. अद्वितीय गुणधर्मांमुळे या ॲसेटची देवाणघेवाण आणि विभागणी अधिक अवघड असते.

फंजिबिलिटीबद्दल कधी गोंधळ झाला, तर स्वतःला एवढेच विचारा: “याची देवाणघेवाण आणि विभागणी किती सोपी आहे?” अवघड असेल, तर ते बहुधा नॉन-फंजिबल आहे!

Ethereum-चे ध्येय “जागतिक अर्थव्यवस्थेचा सेटलमेंट थर” बनण्याचे आहे. फंजिबल आणि नॉन-फंजिबल दोन्ही प्रकारच्या ॲसेटची सोय असल्याने पारंपरिक ॲसेट वर्ग ऑनचेन आणता येतात, आणि नवे वर्ग तयारही करता येतात!

स्टँडर्ड आणि टोकन फंक्शन

Ethereum-वर नवा टोकन कॉन्ट्रॅक्ट सुरू करताना ॲसेट तयार करणारी व्यक्ती सध्याच्या टोकन स्टँडर्डपैकी एक निवडते. त्यातून त्या टोकनला सुरुवातीचे गुणधर्म (यांना फंक्शन म्हणतात) मिळतात, जसे की ॲसेटचा एकूण पुरवठा, तो दुसऱ्या वॉलेटला पाठवता येतो की नाही, आणि तो कोणती माहिती साठवू शकतो.

उदाहरणार्थ, ERC-20 अशी फंक्शन वापरतो:

1. totalSupply: ERC-20 टोकनचा एकूण पुरवठा ठरवते.

टोकनच्या एकूण पुरवठ्यावरून त्याचे मूल्य आणि वितरण यांसारखे महत्त्वाचे गुणधर्म कळतात.

2. balanceOf: दिलेल्या पत्त्यावरील टोकनची शिल्लक तपासते.

त्यामुळे सेवा आणि व्यासपीठे तुमचा व्यवहार पूर्ण करण्याआधी वॉलेटमधील शिल्लक तपासू शकतात.

3. transfer: तुमच्या पत्त्यावरून इतर पत्त्यांवर टोकन पाठवते.

वॉलेटमधून दुसऱ्या वॉलेटला क्रिप्टो टोकन पाठवता, तेव्हा दर वेळी हेच फंक्शन वापरता.

4. approve: एका पत्त्याला (सहसा स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टला) ठरावीक रकमेपर्यंत तुमच्या वॉलेटच्या वतीने आपोआप व्यवहार करू देते.

या फंक्शनने एखाद्या व्यासपीठाला किंवा सेवेला तुमच्या पैशांचा ठरावीक भाग आपोआप वापरून व्यवहार पूर्ण करण्याची मंजुरी देता येते.

5. allowance: वॉलेटमधून खर्च करणारा किती रक्कम वापरू शकतो हे सांगते.

तुम्ही किती रकमेची मंजुरी दिली आहे, आणि तुमच्या स्वाक्षरीशिवाय व्यवहार पूर्ण करता येईल का, हे तपासण्यासाठी व्यासपीठ हे फंक्शन वापरू शकते.

टोकन तयार करण्याची प्रक्रिया प्रमाणित झाल्यामुळे Ethereum परिसंस्थेत कंपोझेबिलिटी शक्य होते. उदाहरणार्थ, विकेंद्रित एक्सचेंज (DEX) बनवणारा डेव्हलपर ERC-20 स्टँडर्ड पाळणाऱ्या कोणत्याही टोकनला पाठिंबा देऊ शकतो, कारण ती सर्व सारखीच वागतात. प्रत्येक टोकनसाठी वेगळी सोय करण्याची गरज पडत नाही.

तसेच NFT बाजारपेठ बनवणाऱ्याला फक्त आपले व्यासपीठ ERC-721 आणि ERC-1155 स्टँडर्डशी सुसंगत ठेवावे लागते, म्हणजे Ethereum-वर तयार झालेल्या सर्व NFTs वापरता येतात.

टोकन स्टँडर्ड, फंजिबिलिटी आणि फंक्शन समजल्यावर आता Ethereum-वरील तीन प्रमुख स्टँडर्डचे उपयोग पाहूया.

ERC-20: फंजिबल टोकन

ERC-20 हा टोकन स्टँडर्ड फंजिबल टोकन कॉन्ट्रॅक्ट तयार करण्याचे नियम ठरवतो.

ERC-20 टोकन मीमकॉइनपासून विकेंद्रित बाजारपेठेतील पेमेंटच्या साधनापर्यंत काहीही असू शकते. बहुतेक वेळा ते या चार गटांपैकी एकात बसतात:

1. युटिलिटी टोकन: एखाद्या ॲप किंवा व्यासपीठ परिसंस्थेत ठरावीक कामासाठी वापरले जाते.

उदाहरण: बाजारभावासारखी प्रत्यक्ष जगातील माहिती स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्टपर्यंत पोहोचवणाऱ्या ऑपरेटरना पैसे देण्यासाठी Chainlink (LINK) वापरले जाते.

2. गव्हर्नन्स टोकन: व्यासपीठाच्या गव्हर्नन्स निर्णयांत धारकांना मतदानाचा हक्क देते.

उदाहरण: Ethereum Name Service (ENS) धारक डोमेन रजिस्ट्री प्रोटोकॉल सुधारण्याच्या प्रस्तावांवर मतदान करू शकतात.

3. स्टेबलकॉइन: स्थिर मूल्य टिकवण्यासाठी बनवलेले, सहसा अमेरिकी डॉलरइतके.

उदाहरणे: Tether (USDT), USD Coin (USDC), आणि Sky-चे USDS सारखे नवे पर्याय.

4. सिक्युरिटी टोकन: कंपनीच्या समभागांसारख्या मूळ ॲसेटमधील मालकी दर्शवते.

उदाहरण: टोकनाइज्ड गुंतवणूक फंड, जसे की मोठ्या ॲसेट व्यवस्थापकांनी 2024 मध्ये ऑनचेन आणलेले मनी-मार्केट फंड.

एकच टोकन एकापेक्षा जास्त गटात बसू शकते. उदाहरणार्थ, गव्हर्नन्स टोकनला व्यासपीठात काही उपयोगही असू शकतो.

Uniswap सारख्या DEX-वरून ERC-20 टोकन विकत घेणे सोपे आहे; Binance किंवा Coinbase सारख्या केंद्रित एक्सचेंजवरूनही ती घेता येतात.

ERC-721: नॉन-फंजिबल टोकन

ERC-721 हा स्टँडर्ड Ethereum वापरकर्त्यांना नॉन-फंजिबल टोकन तयार करण्याचे किंवा वापरण्याचे नियम ठरवतो. तयार होणारा प्रत्येक NFT सिद्ध करता येण्याजोगा अद्वितीय असतो, याची तो खात्री देतो.

ERC-721 टोकनचे उपयोग कोणते?

1. ॲसेटची मालकी: अद्वितीय डिजिटल आणि प्रत्यक्ष जगातील ॲसेटची मालकी दाखवण्यासाठी ERC-721 टोकन मोठ्या प्रमाणात वापरली जातात. उदाहरणार्थ, Explorer’s Handbook-मधील ही नोंद स्वतंत्र क्रमांक असलेल्या 100 प्रतींमध्ये उपलब्ध आहे (फक्त वाचण्यासाठी नाही, तर मालकीसाठीही), अगदी डिजिटल कपाटातल्या पुस्तकासारखी. (वरच्या सोनेरी ‘Collect Entry’ बटणावर क्लिक करून ती मिंट करता येते आणि तिचे मालक होता येते.) Bankless Academy-च्या ‘Datadisk Collectibles’ याच पद्धतीने चालतात.

2. वर्गणी आणि सदस्यत्व: क्रिएटर, कलाकार, क्लब आणि कंपन्या वर्गणी, कार्यक्रमाची तिकिटे आणि सदस्यत्वासाठी आताच NFTs वापरत आहेत. NFT-चा अद्वितीयपणा सिद्ध करता येत असल्याने ठरावीक पुरवठ्यातील प्रत्येक नग एका वापरकर्त्याशी जोडला जातो.

3. निष्ठा बक्षिसे: Starbucks-ने मार्च 2024 पर्यंत Odyssey नावाचा निष्ठा कार्यक्रम चालवला. त्यात सदस्य क्वेस्ट पूर्ण करून NFTs मिळवत, आणि त्या बदल्यात डिजिटल व प्रत्यक्ष बक्षिसे घेत. इतरही अनेक ब्रँड निष्ठा बक्षीस म्हणून NFTs देत आहेत, जी वापरकर्ते हवी तेव्हा वापरू किंवा विकू शकतात.

4. ओळख आणि प्रमाणपत्रे: छेडछाड करता न येणारी ओळख आणि प्रमाणपत्रे तयार करण्यासाठी ERC-721 टोकन वापरता येतात. तुमची डिजिटल ओळख किंवा प्रमाणपत्रे ERC-721 टोकन असतील, तर मालकी सिद्ध करणे सोपे जाते आणि तुमच्या कागदपत्रांची बनावट प्रत करून गैरवापर करणे जवळपास अशक्य होते.

ERC-721 टोकन मिळवण्यासाठी OpenSea सारख्या NFT बाजारपेठेवर खाते तयार करा आणि यादीतील कोणतीही NFT विकत घ्या. बाजारपेठेतील फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी आमचा Web3 सुरक्षा धडा जरूर करा.

ERC-1155: फंजिबल आणि नॉन-फंजिबल टोकन

ERC-1155 ला बहुधा मल्टी-टोकन स्टँडर्ड म्हटले जाते. तो ERC-20 आणि ERC-721 यांच्या कल्पना एकत्र आणतो, आणि फंजिबल व नॉन-फंजिबल दोन्ही टोकनना पाठिंबा देणारे कॉन्ट्रॅक्ट लिहू देतो. वापरकर्त्याच्या अनुभवात यामुळे फार मोठा फरक पडत नाही, पण व्यासपीठाची वैशिष्ट्ये अधिक कार्यक्षम करता येतात. उदाहरणार्थ, गेममधील फंजिबल चलन आणि नॉन-फंजिबल वस्तू एकाच कॉन्ट्रॅक्टमधून देता येतात.

या स्टँडर्डमुळे सेमी-फंजिबल टोकनही तयार करता येतात: ठरावीक परिस्थितीत फंजिबल आणि नॉन-फंजिबल असणारी टोकन. उदाहरणार्थ, ट्रेडिंग कार्डच्या संग्रहात सारखीच दुर्मिळता असलेली सर्व कार्डे फंजिबल (एकमेकांच्या जागी वापरता येणारी) असू शकतात, तर वेगळ्या दुर्मिळतेची कार्डे नॉन-फंजिबल (एकमेकांच्या जागी न वापरता येणारी) असू शकतात.

ERC-1155-मुळे एकाच वेळी अनेक प्रकारची टोकन पाठवणारे बॅच व्यवहारही करता येतात, त्यामुळे वापरकर्त्यांचा गॅस खर्च कमी होऊ शकतो.

Explorer’s Handbook-मधील ‘टोकन स्टँडर्ड समजून घेणे’ ही मोठी नोंद पूर्ण केल्याबद्दल अभिनंदन.

प्रवासात सहज संदर्भासाठी स्वतःची प्रत हवी असेल, किंवा Bankless Academy-वरील पुढच्या मजकुराला हातभार लावायचा असेल, तर ही नोंद जमा करायला विसरू नका. प्रवास सुखाचा होवो, एक्सप्लोरर!

Ethereum टोकन स्टँडर्डविषयी नेहमीचे प्रश्न

Ethereum टोकन स्टँडर्ड कसे तयार होतात?

टोकन स्टँडर्ड Ethereum Improvement Proposals (EIPs) नावाच्या प्रस्ताव प्रक्रियेतून मांडले आणि प्रसिद्ध केले जातात. इथे मतदान नसते: खुल्या चर्चेतून प्रस्ताव सुधारला जातो, आणि तो काम करतो यावर समुदायाचे व्यापक एकमत झाले की संपादक त्याला Ethereum Request for Comment (ERC) नावाचा स्टँडर्ड म्हणून अंतिम रूप देतात. मग EIP-चा क्रमांक जोडून पूर्ण नाव तयार होते, उदा. ERC-20 किंवा ERC-721.

इथर (ETH) एखादा टोकन स्टँडर्ड पाळते का?

नाही. खरे तर ETH-ला ‘टोकन’ नाही तर ‘कॉइन’ म्हणतात, म्हणजे त्याची स्वतःची ब्लॉकचेन आहे.

कोणीही टोकन सुरू करू शकते का?

होय. Ethereum ही परवानगीमुक्त परिसंस्था आहे आणि कोणीही फंजिबल किंवा नॉन-फंजिबल टोकन सुरू करू शकते. मात्र त्यासाठी तांत्रिक माहिती किंवा नो-कोड साधने लागतील.

दोन टोकनची नावे सारखीच असतील, तर अधिकृत टोकन कोणते हे कसे ओळखायचे?

मूळ टोकन ओळखण्यासाठी, तुम्हाला वापरायचे असलेले टोकन प्रसिद्ध करणारा कॉन्ट्रॅक्ट पत्ता तपासा आणि तो प्रकल्पाच्या अधिकृत कागदपत्रांशी ताडून पाहा. त्यामुळे वॉलेट रिकामे करू शकणाऱ्या घातक टोकन कॉन्ट्रॅक्टपासून तुम्ही दूर राहाल.

ERC-20, 721 आणि 1155 खेरीज Ethereum-वर इतरही टोकन स्टँडर्ड आहेत का?

होय. काही मोठ्या प्रमाणात वापरले जातात, जसे ERC-4626; DeFi-मध्ये यील्ड मिळवणाऱ्या ठेवी दाखवणाऱ्या व्हॉल्ट टोकनसाठीचा हा सामायिक स्टँडर्ड आहे. नवे स्टँडर्ड स्मार्ट अकाउंटही सामावून घेतात, ज्यामुळे वॉलेट स्वतःचा कोड चालवू शकते. ERC-223, ERC-1462 आणि ERC-1948 सारखे इतर काही स्टँडर्ड फारसे रुजले नाहीत, किंवा अगदी मर्यादित कामासाठी वापरले जातात.

लेखन

Musharraf हे Unhashed-चे सह-संस्थापक आहेत. ते Web3 प्रकल्पांना कंटेंट धोरण आणि अंमलबजावणीत मदत करतात.

Tetranome हे Bankless Academy-चे Project Champion असून वापरकर्त्याचा अनुभव, इंटरफेस, डिझाइन आणि कंटेंटवर काम करतात.

संपादन

Trewkat या BanklessDAO-मध्ये लेखन आणि संपादन करतात. क्रिप्टो व NFTs शिकण्यात, आणि हे ज्ञान इतरांपर्यंत उत्तम प्रकारे कसे पोहोचवावे यात त्यांना विशेष रस आहे.

पाठबळ

हा लेख प्रायोजित नाही आणि तुमच्या मोफत Bankless Academy शिक्षणाचा भाग आहे. पुढील मजकुराला हातभार लावण्यासाठी हा लेख जमा करा!