Kiến thức cơ bản về Ethereum

Ethereum là gì? Mở khóa “internet mới” và quyền tự do số của bạn.

Kiến thức cơ bản về Ethereum

Chào mừng Nhà thám hiểm đến với một trong những bài học quan trọng nhất tại Bankless Academy.

Hôm nay chúng ta tìm hiểu Ethereum: kỷ nguyên tiếp theo của internet. Đây là nền tảng cách mạng đứng sau cả một thế giới ứng dụng internet mới và tiền số.

Có thể hình dung Ethereum giống cửa hàng ứng dụng của Google hay Apple, nhưng khác ở vài điểm then chốt:

💸 Nó dùng tiền mã hóa thay cho tiền pháp định (đô la Mỹ, euro hay nhân dân tệ).
📡 Nó là một lớp gắn thẳng vào trình duyệt, mở ra tính năng mới trên các trang web.
⚖️ Luật chơi do người dùng và nhà phát triển cùng thống nhất, không tập đoàn nào đứng đầu.

Để hiểu vì sao hàng triệu người khắp thế giới đang dùng Ethereum, hãy nhìn vào sứ mệnh cốt lõi của nó…

Quảng trường toàn cầu

Suốt bốn thập kỷ qua, internet đã trở thành quảng trường của cả thế giới.

Ở đó, những người hoàn toàn xa lạ kết nối với nhau, trao đổi ý tưởng, hàng hóa và dịch vụ, thậm chí cùng nhau khơi lên những phong trào toàn cầu. Đây là giao điểm mạnh mẽ nhất giữa kết nối, sáng tạo và đổi mới của loài người.

Nhưng nó có một vấn đề lớn…

Dịch vụ tập trung

Internet phụ thuộc vào một nhóm nhỏ các tập đoàn không phải lúc nào cũng đặt lợi ích của chúng ta lên trước.

Dịch vụ tập trung kiểm soát internet nhiều hơn bao giờ hết, đóng vai bên trung gian cho gần như mọi việc bạn làm trên mạng.

Hãy nghĩ đến ngân hàng lớn quản lý các khoản chi tiêu, Facebook và Instagram nắm giữ quan hệ xã hội, còn Apple hay Google quyết định bạn được cài ứng dụng nào trên điện thoại. Qua luật lệ, phí và động cơ lợi nhuận, họ có ảnh hưởng khổng lồ lên mọi trao đổi số của bạn.

Trao đổi một chiều

Chúng ta gọi chúng là dịch vụ tập trung vì mọi quyền lực nằm ở một chỗ. Giống như sống dưới quyền một ông vua biết cách lấy đúng thứ mình muốn từ bạn. Thực tế của những trao đổi này có thể khiến bạn bất ngờ…

💸 Ngân hàng thu phí và mang tiền của bạn đi đầu tư kiếm lời cho họ.

💳 Mạng thanh toán như Visa và Mastercard bán dữ liệu mua sắm cho bên quảng cáo.

📞 Nền tảng xã hội như Instagram có thể xem tin nhắn riêng tư của bạn.

🪓 Nền tảng nội dung như YouTube có thể xóa sạch sự nghiệp của nhà sáng tạo, không cần xét xử.

Những luật lệ và khoản phí mập mờ ấy thường được giấu trong “Điều khoản & Điều kiện”, và ngày càng tệ hơn. Xem kỹ các thỏa thuận dịch vụ bạn hay dùng tại đây: https://tosdr.org/ 👀

Kiểm tra kiến thức 1

Đúng hay Sai: Hầu hết dịch vụ trực tuyến đặt một bên trung gian giữa bạn và những người bạn tương tác.

[ ] Đúng
[ ] Sai

Một internet mở

😤 Bạn đã chán những nền tảng không tôn trọng nhu cầu của mình?

Đây là internet trích xuất giá trị mà chúng ta đã quen sống chung.

Người ta gọi các dịch vụ này là “khu vườn có tường rào” vì chúng gò bó và rất khó rời đi. Tìm lựa chọn tốt hơn vừa mất thời gian vừa tốn kém, nên nhiều người đành chịu đựng phí cao, thiếu minh bạch và những trao đổi một chiều.

Chúng ta cần một internet công bằng và đáng tin hơn, vượt ra ngoài các bên trung gian và khu vườn có tường rào của họ. Cần một không gian mạng nơi quyền lực nằm trong tay người dùng, đúng như internet ban đầu được tạo ra.

Trao đổi ngang hàng

Giải pháp bắt đầu từ việc thay đổi cách internet kết nối.

Ở dịch vụ internet truyền thống, thông tin hay tiền từ một bên ngang hàng phải đi qua chốt kiểm soát của bên trung gian trước khi tới đích. Về lý thuyết, bên trung gian có thể làm bất cứ điều gì trước khi giao dịch hoàn tất.

Bên ngang hàng → Bên trung gian → Bên ngang hàng

Nhưng có mô hình thứ hai: mạng ngang hàng. Nó thay dịch vụ trung gian bằng mã máy tính tự động và minh bạch.

Bên ngang hàng → Tự động hóa → Bên ngang hàng

Giống như thay người trung gian bằng một quầy tự phục vụ. Dịch vụ dễ đoán hơn, phí giảm xuống, người dùng lấy lại quyền kiểm soát.

Như ta sẽ thấy, internet ngang hàng thay đổi mọi thứ.

Kiểm tra kiến thức 2

Tự động hóa cải thiện trải nghiệm trực tuyến của bạn bằng cách nào?

[ ] Mở rộng tầm với của các bên trung gian.
[ ] Trao cho người tham gia nhiều quyền kiểm soát hơn.

Ethereum: internet mở

⚖️ Internet sẽ tốt hơn nhiều nếu luật chơi áp dụng như nhau cho mọi người, đúng không?

Hãy hình dung Ethereum là một thành phố số, nơi mọi thứ (từ doanh nghiệp đến dịch vụ công) đều chạy bằng hệ thống tự phục vụ, minh bạch. Không có bên trung gian, và ai cũng kiểm tra được cách từng hệ thống hoạt động.

Giao dịch trong thành phố được ghi vào một sổ công khai gọi là blockchain Ethereum. Sổ này theo dõi và lưu giữ tài sản số, xóa bỏ nhu cầu về một bên trung gian kinh điển khác: ngân hàng!

Mỗi giao dịch trả một khoản phí nhỏ. Phần lớn phí đó bị hủy, khiến Ether, đồng tiền của thành phố, khan hiếm dần khi thành phố bận rộn hơn. Máy tính xử lý giao dịch nhận một khoản tip nhỏ.

Luật thành phố không do công ty nào đặt ra: thay đổi do nhà phát triển, nhà nghiên cứu và người dùng cùng thống nhất công khai. Mã minh bạch thay thế vua chúa, không ai đứng trên luật.

Nền kinh tế phi tập trung

Bạn truy cập Ethereum bằng trình duyệt web trên máy tính hoặc điện thoại. Chỉ với một tài khoản, bạn đăng nhập được vào toàn bộ internet mới này: một lần đăng nhập duy nhất mang tên ví tiền mã hóa. Tài khoản phổ quát đó giúp bạn dễ đổi dịch vụ và thoát khỏi “khu vườn có tường rào”.

Khi bật lớp ứng dụng Ethereum, bạn truy cập được các trang web kiểu mới gọi là dApp. Đây chính là những hệ thống tự phục vụ vừa nhắc tới. dApp cung cấp hàng hóa và dịch vụ số như:

🤝 gửi hoặc trao đổi tiền tệ, cổ phiếu và tài sản số khác, nhưng phí thấp và phục vụ 24/7.
📻 kết nối với nghệ sĩ bạn yêu thích, nhưng bạn mở khóa được đặc quyền và cơ hội riêng, đồng thời tiền đến thẳng tay nghệ sĩ.
👪 mạng xã hội, nhưng nếu không thích nền tảng, bạn chuyển cả vòng bạn bè sang nền tảng khác dễ dàng.
🗳️ quyên góp cho dự án yêu thích, nhưng chỉ 1 USD cũng nhận khoản đối ứng lớn, tức tác động lớn hơn.
⚙️ cho thuê sức xử lý của máy tính để có thu nhập thụ động.

Bằng cách loại bỏ bên trung gian, ngân hàng và việc phải lập tài khoản riêng cho từng dịch vụ, Ethereum khiến nền kinh tế của mình trở nên phi tập trung (chữ “d” trong “dApp”). Các dApp ngày càng tốt hơn vì chúng cạnh tranh bằng chất lượng, không phải bằng chiêu trò kinh doanh mập mờ và quyền kiểm soát.

Sử dụng một dApp

Dùng dApp cũng tương tự dùng ứng dụng và dịch vụ internet thông thường.

Hãy thử mô phỏng việc dùng một dApp để hoán đổi crypto trực tuyến. Trong mô phỏng này, chúng ta sẽ đổi USDC, một đô la Mỹ on-chain do công ty Circle phát hành (nghĩa là Circle có thể đóng băng nó), lấy ETH, đồng tiền gốc của Ethereum.

Kết nối ví tiền mã hóa của bạn với trang web của dApp.
Xác nhận rằng bạn cho phép dApp này tương tác với ví Ethereum.
Đổi toàn bộ USDC sang ETH bằng cách nhấn “Maximum”.
Khởi động lệnh hoán đổi.
Trong ví, kiểm tra các điều khoản giao dịch rồi ký.
Tuyệt vời! Ethereum đã xử lý lệnh hoán đổi của bạn!

Cắm ví vào một dApp và hoán đổi crypto đơn giản như vậy. Giờ bạn có thể gửi cho bạn bè, dùng để mua sắm, hoặc thử các dApp dịch vụ tài chính khác.

embed

Kiểm tra kiến thức 3

Trên Ethereum, dịch vụ ngày càng tốt hơn là vì…

[ ] Cách làm ăn minh bạch hơn.
[ ] Bạn dễ dàng đổi nhà cung cấp dịch vụ.
[ ] Cả hai điều trên.

Hệ thống ngân hàng toàn cầu

⌛ Bạn muốn chuyển tiền quốc tế nhanh hơn và rẻ hơn?

Ethereum cho phép bạn gửi và lưu trữ crypto mà không cần bên trung gian, dịch vụ tốt hơn với chi phí thấp hơn.

⚡ Với crypto, bạn gửi tiền đi khắp thế giới trong vài giây. Phần lớn hoạt động thường ngày nay diễn ra trên mạng Layer 2, những làn đường nhanh và rẻ xây trên Ethereum, nơi một lần chuyển tiền có thể chỉ tốn một xu. Qua ngân hàng thì mất 3-4% phí và 1-5 ngày.

🔐 Chỉ mình bạn truy cập được tài khoản Ethereum của mình. Không bên trung gian nào đem tiền tiết kiệm của bạn đi cho vay hay kiểm soát cách bạn tiêu tiền. Tiền nằm trong ví tiền mã hóa của riêng bạn, chính chiếc ví đã kết nối với dApp lúc nãy.

Trên Ethereum, bạn là ngân hàng của chính mình, và bạn cảm nhận rõ điều đó!

Gửi một khoản thanh toán

Hãy dùng một mô phỏng khác để tập gửi tiền mã hóa. Thử gửi 0,015 ETH của bạn tới ví tiền mã hóa của Bankless Academy.

Mở khóa ví.
Trong ví, chọn “gửi”.
Chỉnh số lượng thành 0,015 ETH bằng cách nhấn “Maximum”.
Xác nhận loại tiền và số lượng.
Trong danh bạ, chọn banklessacademy.eth.
Xong! Giao dịch quốc tế của bạn hoàn tất trong vài giây, và không bên trung gian nào ngăn được.

Với ví Ethereum, bạn sở hữu và gửi được nhiều thứ hơn là tiền mã hóa. Tài sản chuyển được gồm mọi tài sản số lưu trữ được on-chain: tranh số, thẻ thành viên câu lạc bộ, vé xem biểu diễn, cổ phiếu, quyền sở hữu tên miền, thậm chí quyền tài sản trong đời thực đều đã có mặt trên Ethereum.

embed

Kiểm tra kiến thức 4

Đúng hay Sai: Trên Ethereum, tiền của bạn nằm trong ví tiền mã hóa của chính bạn, không do bên trung gian giữ.

[ ] Đúng
[ ] Sai

Cách hoạt động

Là một mạng ngang hàng, Ethereum gồm hàng nghìn máy tính gọi là node, trải khắp thế giới. Ai cũng có thể chạy một node. Một số người vận hành khóa (stake) Ether của mình để làm node validator: phần mềm của họ xử lý giao dịch và kiểm tra chéo kết quả của người khác để ngăn gian lận, đổi lại nhận phần thưởng bằng Ether. Hầu hết mọi người tham gia qua dịch vụ staking thay vì tự chạy máy tính riêng.

Cách hoạt động (Phần II)

Giao dịch bạn gửi lúc nãy đã được các node validator của mạng Ethereum xử lý.

Giao dịch ETH của bạn được gửi lên mạng Ethereum.
Một validator kiểm tra lỗi trong giao dịch. Các validator khác kiểm tra chéo kết quả đó.
Giao dịch được thêm vào sổ cái công khai của mạng lưới: blockchain Ethereum.
Chúng tôi nhận được số ETH bạn chuyển vào tài khoản của mình.

Bạn có thể thắc mắc vì sao các validator không ôm tiền bỏ chạy. Câu trả lời ngắn gọn: Ethereum khiến điều đó gần như bất khả thi. Bài học tiếp theo, “Kiến thức cơ bản về blockchain”, sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn.

embed

Câu hỏi thường gặp

Ethereum ra đời như thế nào?

Ethereum ra mắt vào năm 2015, với Ethereum Foundation điều phối giai đoạn phát triển ban đầu, vai trò tổ chức này vẫn giữ đến hôm nay. Các bản nâng cấp được thống nhất qua một quy trình mở và công khai giữa nhà phát triển, nhà nghiên cứu và cộng đồng rộng lớn hơn; không có công ty nào quyết định, cũng không có bỏ phiếu bằng token. Sự cởi mở đó chính là chỗ dựa cho tầm nhìn về một internet mở mà mạng lưới này theo đuổi từ đầu.

Ethereum có an toàn không?

Tài sản số của bạn trên Ethereum không thể bị lấy cắp trực tiếp. Tuy nhiên, kẻ lừa đảo vẫn có thể dụ bạn tự trao quyền truy cập vào tài sản của mình. Bài học “Bảo mật Web3” sẽ dạy bạn những điều cơ bản để giữ an toàn và tránh các sai lầm đơn giản có thể khiến bạn mất tiền.

Ethereum có được dùng rộng rãi không?

Có. Năm 2024, cơ quan quản lý Mỹ đã phê duyệt các quỹ đầu tư ETH giao ngay (ETF), cho phép mọi người đầu tư vào Ethereum qua thị trường chứng khoán truyền thống. Nhiều doanh nghiệp, như Sony và Visa, cũng đang xây dựng trên nền tảng này.

Ethereum có bị dùng cho hoạt động phạm tội không?

Nghiên cứu ngành của Chainalysis luôn ước tính rằng chưa tới 1% khối lượng giao dịch tiền mã hóa liên quan đến hoạt động phạm tội. Con số này thấp hơn nhiều so với mức 2-5% GDP toàn cầu bị nghi dính đến tội phạm. Tính minh bạch cao của Ethereum còn giúp nhà điều tra dễ truy vết và truy tố kẻ phạm tội hoạt động on-chain.

Ethereum có tiết kiệm năng lượng không?

Khi lượng sử dụng hằng ngày của Ethereum tăng lên, cộng đồng nhận ra tác động môi trường ngày càng lớn. Một bản nâng cấp mạng lưới quan trọng mang tên “The Merge” đã giảm 99,9% mức tiêu thụ năng lượng của Ethereum. Thành tựu này cho thấy khả năng thích ứng của Ethereum với nhu cầu của người dùng!

Tôi đầu tư vào Ethereum bằng cách nào?

Để đầu tư vào Ethereum, bạn sẽ muốn sở hữu ETH, đồng tiền mã hóa gốc của mạng lưới. Có thể mua ETH ngay trong ví tiền mã hóa; chúng ta sẽ tạo ví của bạn ở bài học tiếp theo. Bạn cũng có thể mua ETH trên một sàn giao dịch tập trung như Coinbase hay Binance, nhưng phải chuyển về ví thì mới dùng được trên Ethereum.

Gia nhập phong trào

💪 Đã đến lúc bạn nắm quyền kiểm soát đời sống số của mình.

Ethereum đang phá bỏ những bức tường mà các bên trung gian dựng lên quanh góc internet của họ, biến nền kinh tế trích xuất giá trị thành nền kinh tế tạo ra giá trị. Đã đến lúc có những dịch vụ trực tuyến vừa mạnh vừa công bằng, quyền sở hữu thật sự với tài sản số, những cộng đồng mới táo bạo, cơ hội làm việc đổi đời và nhiều hơn thế.

Bạn sẵn sàng ghi dấu ấn chưa?

Để bắt đầu hành trình, bạn cần tạo ví tiền mã hóa của mình. Đây là tấm hộ chiếu vào thế giới Ethereum. Chúng ta sẽ tạo ví của bạn trong bài học tiếp theo, “Kiến thức cơ bản về ví”.

Kiểm tra kiến thức 5

Bạn hình dung mình sẽ dùng Ethereum như thế nào? (Chọn tất cả đáp án phù hợp)

[ ] Khám phá hàng hóa và dịch vụ số mới.
[ ] Gửi tiền quốc tế.
[ ] Đầu tư vào các dự án Ethereum.
[ ] Kết nối với những nghệ sĩ tôi yêu thích.
[ ] Đóng góp cho các dự án cộng đồng có sức ảnh hưởng.
[ ] Xây dựng những dApp sáng tạo.