Ethereum-ची मूलतत्त्वे

Ethereum-ची मूलतत्त्वे

एक्सप्लोरर, Bankless Academy-मधील सर्वात महत्त्वाच्या धड्यांपैकी एकात तुमचे स्वागत!

आज Ethereum पाहणार आहोत: इंटरनेटचे पुढचे युग. नव्या इंटरनेट ॲप्स आणि डिजिटल चलनांचे जग चालवणारे हे क्रांतिकारी व्यासपीठ आहे.

Ethereum समजून घ्यायचा सोपा मार्ग म्हणजे ते Google किंवा Apple-च्या ॲप स्टोअरसारखे आहे, पण काही महत्त्वाच्या फरकांसह:

• 💸 इथे फियाट चलनाऐवजी (डॉलर, युरो किंवा चिनी युआन) क्रिप्टोकरन्सी वापरली जाते.
• 📡 हा थर थेट तुमच्या इंटरनेट ब्राउझरला जोडला जातो आणि वेबसाइटवर नव्या सोयी उघडतो.
• ⚖️ स्टोअरचे नियम वापरकर्ते आणि ॲप बनवणारे मिळून ठरवतात. इथे कोणतीही मध्यवर्ती कंपनी नाही.

जगभरातील लाखो लोक Ethereum का वापरतात हे समजण्यासाठी त्याचे मूळ ध्येय पाहायला हवे…

जागतिक चावडी

गेल्या चाळीस वर्षांत इंटरनेट जगाची चावडी बनले आहे.

इथे पूर्ण अनोळखी माणसे एकमेकांशी जोडली जातात, कल्पना, वस्तू आणि सेवांची देवाणघेवाण करतात, आणि एकत्र येऊन जागतिक चळवळीही उभ्या करतात. जोडणी, सर्जनशीलता आणि नावीन्य यांचा हा माणसाच्या इतिहासातील सर्वात प्रभावी संगम आहे.

पण त्यात एक मोठी अडचण आहे…

केंद्रित सेवा

इंटरनेट मोजक्या कंपन्यांवर अवलंबून आहे, आणि त्यांना नेहमीच आपले हित जपायचे असते असे नाही.

केंद्रित सेवा आज इंटरनेटवर पूर्वी कधी नव्हते इतके नियंत्रण गाजवतात. ऑनलाइन तुम्ही जे काही करता, त्यातील जवळपास प्रत्येक गोष्टीत त्या मध्यस्थ म्हणून उभ्या असतात.

मोठ्या बँका तुमची खरेदी हाताळतात, Facebook आणि Instagram तुमचे सामाजिक संबंध जोडतात, आणि Apple किंवा Google तुमच्या फोनवर कोणती ॲप्स असतील हे ठरवतात. स्वतःचे नियम, शुल्क आणि व्यावसायिक हेतू यांतून त्यांचा तुमच्या डिजिटल देवाणघेवाणीवर प्रचंड प्रभाव पडतो.

एकतर्फी व्यवहार

सर्व सत्ता एकाच ठिकाणी असते, म्हणून त्यांना केंद्रित सेवा म्हणतात. तुमच्याकडून हवे ते कसे मिळवायचे हे नेमके ठाऊक असलेल्या राजाच्या अंमलाखाली अडकल्यासारखे हे असते. तुमच्या व्यवहारांचे खरे स्वरूप पाहून आश्चर्य वाटेल…

💸 बँका तुमच्याकडून शुल्क घेतात आणि तुमचे पैसे स्वतःच्या फायद्यासाठी गुंतवतात.

💳 Visa आणि Mastercard सारखी पेमेंट नेटवर्क तुमच्या खरेदीची माहिती जाहिरातदारांना विकतात.

📞 Instagram सारखी सोशल व्यासपीठे तुमची खाजगी संभाषणे पाहू शकतात.

🪓 YouTube सारखी कंटेंट व्यासपीठे कोणत्याही सुनावणीशिवाय क्रिएटरची संपूर्ण कारकीर्द पुसून टाकू शकतात.

हे संदिग्ध नियम आणि शुल्क बहुतेकदा ‘नियम व अटी’मध्ये दडवलेले असतात, आणि काळाबरोबर आणखी बिकट होत जातात. तुमच्या आवडत्या सेवांचे करार इथे जवळून पाहा: https://tosdr.org/ 👀

ज्ञान तपासणी 1

खरे की खोटे: बहुतेक ऑनलाइन सेवा तुमच्या आणि तुम्ही ज्यांच्याशी संवाद साधता त्यांच्यामध्ये मध्यस्थ उभा करतात.

• [ ] खरे

• [ ] खोटे

खुले इंटरनेट

😤 तुमच्या गरजांचा आदर न करणाऱ्या व्यासपीठांचा कंटाळा आला आहे का?

---

हेच ते मूल्य शोषणारे इंटरनेट, ज्याची सवय आपल्याला झाली आहे.

या सेवा किती जाचक आहेत आणि त्या सोडणे किती अवघड आहे, यावरून त्यांना “भिंतीआडच्या बागा” म्हणतात. चांगले पर्याय शोधणे वेळखाऊ आणि महागडे ठरते. त्यामुळे भरमसाट शुल्क, पारदर्शकतेचा अभाव आणि एकतर्फी व्यवहार सहन करणेच सोपे वाटते.

मध्यस्थ आणि त्यांच्या भिंतीआडच्या बागांपलीकडे जाणारे, अधिक न्याय्य आणि विश्वासार्ह इंटरनेट हवे आहे. जिथे सत्ता वापरकर्त्याच्या हातात असेल असे ऑनलाइन जग हवे, जसे इंटरनेट मुळात घडवले गेले होते.

पीअर-टू-पीअर व्यवहार

उपाय इंटरनेटची जोडणी बदलण्यापासून सुरू होतो.

पारंपरिक इंटरनेट सेवांमध्ये एका पीअरकडून निघालेली माहिती किंवा पैसे मुक्कामी पोहोचण्यापूर्वी मध्यस्थ चौकीतून जातात. सिद्धांततः, व्यवहार पूर्ण होण्याआधी मध्यस्थ हवे ते करू शकतो.

पीअर → मध्यस्थ → पीअर

पण दुसरे एक प्रारूप आहे, त्याला पीअर-टू-पीअर नेटवर्क म्हणतात. ते मध्यस्थ सेवांच्या जागी स्वयंचलित, पारदर्शक संगणक कोड आणते.

पीअर → स्वयंचलन → पीअर

मध्यस्थाच्या जागी सेल्फ-सर्व्हिस कियॉस्क ठेवल्यासारखे हे आहे. सेवा अधिक अंदाजयोग्य होतात, शुल्क कमी होते, आणि नियंत्रण वापरकर्त्यांकडे परत येते.

पुढे दिसेलच की पीअर-टू-पीअर इंटरनेट सगळे चित्रच बदलून टाकते.

ज्ञान तपासणी 2

स्वयंचलनामुळे तुमचा ऑनलाइन अनुभव कसा सुधारू शकतो?

• [ ] मध्यस्थांची पोहोच वाढवून

• [ ] सहभागींना अधिक नियंत्रण देऊन

Ethereum: खुले इंटरनेट

⚖️ सर्वांना समान नियम लागू झाले तर इंटरनेट अधिक चांगले होणार नाही का?

Ethereum म्हणजे एक डिजिटल शहर समजा, जिथे व्यवसायांपासून सार्वजनिक सेवांपर्यंत सर्व काही सेल्फ-सर्व्हिस, पारदर्शक यंत्रणांवर चालते. इथे मध्यस्थ नाहीत, आणि प्रत्येक यंत्रणा कशी चालते हे कोणीही तपासू शकतो.

शहरातील व्यवहार Ethereum ब्लॉकचेन नावाच्या सार्वजनिक नोंदवहीत नोंदवले जातात. ही ब्लॉकचेन शहरातील डिजिटल मालमत्तेचा हिशेब ठेवते, त्यामुळे आणखी एका जुन्या मध्यस्थाची गरज उरत नाही: बँकेची!

प्रत्येक व्यवहारावर थोडे शुल्क लागते. त्यातील बहुतेक भाग नष्ट केला जातो, त्यामुळे शहर जसजसे गजबजते तसतसे शहराचे चलन, इथर, अधिक दुर्मिळ होऊ शकते. छोटी टिप व्यवहार पूर्ण करणाऱ्या संगणकाला बक्षीस म्हणून मिळते.

शहराचे नियम कोणतीही कंपनी ठरवत नाही: बदल बिल्डर, संशोधक आणि वापरकर्ते खुलेपणाने ठरवतात. पारदर्शक कोडने राजांची जागा घेतली आहे, आणि नियमांपेक्षा कोणीही मोठे नाही.

विकेंद्रित अर्थव्यवस्था

Ethereum वापरण्यासाठी संगणकाचा किंवा मोबाइलचा वेब ब्राउझर पुरेसा आहे. एकाच खात्याने या संपूर्ण नव्या इंटरनेटवर लॉग इन करता येते: त्या एकाच लॉगिनला क्रिप्टो वॉलेट म्हणतात. या सर्वव्यापी खात्यामुळे सेवा बदलणे आणि “भिंतीआडच्या बागां”मधून बाहेर पडणे सोपे होते.

Ethereum ॲप थर सुरू केल्यावर dApps नावाच्या नव्या वेबसाइट वापरता येतात. याच त्या सेल्फ-सर्व्हिस यंत्रणा. dApps अशा डिजिटल वस्तू आणि सेवा देतात:

• 🤝 चलने, समभाग आणि इतर डिजिटल वस्तू पाठवणे किंवा त्यांची देवाणघेवाण, पण कमी शुल्कात आणि 24/7 सेवेसह.
• 📻 आवडत्या क्रिएटरशी जोडणी, पण खास सवलती आणि संधी मिळवत, आणि पैसे थेट कलाकारापर्यंत पोहोचवत.
• 👪 सोशल मीडिया, पण व्यासपीठ आवडले नाही तर तुमचे सामाजिक वर्तुळ सहज दुसरीकडे नेता येते.
• 🗳️ आवडत्या प्रकल्पांना देणगी, पण $1 एवढ्या देणगीलाही मोठा जोड-निधी मिळतो, म्हणजे परिणाम कितीतरी मोठा.
• ⚙️ संगणकाची प्रक्रियाशक्ती भाड्याने देऊन निष्क्रिय उत्पन्न.

मध्यस्थ, बँका आणि प्रत्येक सेवेसाठी वेगळी खाती काढून टाकून Ethereum-ने आपली अर्थव्यवस्था विकेंद्रित केली आहे (“dApp”मधला “d” हाच). अस्पष्ट व्यावसायिक डावपेच आणि नियंत्रण यांऐवजी dApps दर्जावर स्पर्धा करतात, त्यामुळे ती अधिकाधिक चांगली होत जातात.

dApp वापरणे

dApp वापरणे नेहमीच्या ॲप्स आणि इंटरनेट सेवा वापरण्यासारखेच आहे.

ऑनलाइन क्रिप्टो स्वॅप करण्यासाठी dApp वापरून पाहूया. या प्रात्यक्षिकात USDC, म्हणजे Circle कंपनीने जारी केलेला ऑनचेन अमेरिकी डॉलर (म्हणजेच Circle तो गोठवू शकते), Ethereum-चे मूळ चलन ETH-मध्ये बदलणार आहोत.

1. तुमचे क्रिप्टो वॉलेट dApp-च्या वेबसाइटला जोडा.
2. या dApp-ला तुमच्या Ethereum वॉलेटशी संवाद साधण्याची परवानगी द्या.
3. “Maximum” वर क्लिक करून सर्व USDC, ETH-मध्ये बदला.
4. स्वॅप सुरू करा.
5. वॉलेटमध्ये व्यवहाराच्या अटी तपासा, आणि मग स्वाक्षरी करा.
6. छान! Ethereum-ने तुमचा क्रिप्टो स्वॅप पूर्ण केला!

वॉलेट dApp-ला जोडून क्रिप्टो स्वॅप करणे इतके सोपे आहे. आता ते मित्रांना पाठवा, खरेदीसाठी वापरा, किंवा इतर आर्थिक सेवा dApps आजमावून पाहा.

embed

ज्ञान तपासणी 3

Ethereum-वरील सेवा अधिकाधिक चांगल्या होत जातात, कारण…

• [ ] व्यावसायिक व्यवहार अधिक पारदर्शक असतात

• [ ] सेवा पुरवठादार सहज बदलता येतो

• [ ] वरील दोन्ही

जागतिक बँकिंग व्यवस्था

⌛ आंतरराष्ट्रीय पैसे पाठवण्याचा वेगवान आणि स्वस्त मार्ग हवा आहे का?

---

Ethereum-मुळे मध्यस्थांशिवाय क्रिप्टो पाठवणे आणि साठवणे शक्य होते, तेही चांगल्या सेवेसह आणि कमी खर्चात.

⚡ क्रिप्टोने जगात कुठेही काही सेकंदांत पैसे पाठवता येतात. रोजचे बहुतेक व्यवहार आता Layer 2 नेटवर्कवर होतात; Ethereum-वर उभारलेल्या या वेगवान आणि स्वस्त वाटांवर एका हस्तांतरणाचा खर्च एका सेंटइतका कमी असू शकतो. याउलट बँकेतून पैसे पाठवताना 3-4% शुल्क लागते आणि 1-5 दिवस जातात.

🔐 तुमच्या Ethereum खात्यावर फक्त तुमचाच ताबा असतो. तुमची बचत कर्जाने देणारा किंवा तुमच्या पैशांवर नियंत्रण ठेवणारा मध्यस्थ इथे नाही. पैसे तुमच्याच क्रिप्टो वॉलेटमध्ये राहतात, तेच वॉलेट तुम्ही आधी dApp-ला जोडले होते.

Ethereum-वर तुम्हीच तुमची बँक आहात, आणि तसे जाणवतेही!

पेमेंट पाठवणे

क्रिप्टोकरन्सी पाठवण्याचा सराव आणखी एका प्रात्यक्षिकातून करूया. तुमचे 0.015 ETH Bankless Academy-च्या क्रिप्टो वॉलेटला पाठवून पाहा.

1. तुमचे वॉलेट उघडा.
2. वॉलेटमध्ये send निवडा.
3. “Maximum” वर क्लिक करून रक्कम 0.015 ETH करा.
4. चलन आणि रक्कम तपासा.
5. contacts-मध्ये banklessacademy.eth निवडा.
6. एवढेच! तुमचे आंतरराष्ट्रीय हस्तांतरण काही सेकंदांत पूर्ण झाले, आणि कोणताही मध्यस्थ ते थांबवू शकला नाही.

Ethereum वॉलेटमध्ये क्रिप्टोकरन्सीपेक्षा बरेच काही ठेवता आणि पाठवता येते. ऑनचेन साठवता येणारी कोणतीही डिजिटल मालमत्ता पाठवता येते. डिजिटल कला, क्लब सदस्यत्व, कार्यक्रमाची तिकिटे, समभाग, वेबसाइट पत्त्याची मालकी, अगदी प्रत्यक्ष मालमत्तेचे हक्कही Ethereum-वर आले आहेत.

embed

ज्ञान तपासणी 4

खरे की खोटे: Ethereum-वर तुमचे पैसे तुमच्याच क्रिप्टो वॉलेटमध्ये असतात, कोणत्याही मध्यस्थाकडे नाही.

• [ ] खरे

• [ ] खोटे

हे कसे चालते

Ethereum हे सगळे कसे शक्य करते ते थोडक्यात पाहून सर्व मुद्दे एकत्र बांधूया.

पीअर-टू-पीअर नेटवर्क असल्याने Ethereum जगभर पसरलेल्या हजारो संगणकांनी बनलेले आहे; त्यांना नोड म्हणतात. कोणीही नोड चालवू शकतो. काही ऑपरेटर स्वतःचे इथर अडकवून (स्टेक करून) व्हॅलिडेटर नोड चालवतात: त्यांचे सॉफ्टवेअर व्यवहार तपासते, इतरांचे निकाल पुन्हा तपासून फसवणूक रोखते, आणि त्याबदल्यात इथर बक्षीस मिळवते. बहुतेक लोक स्वतःचा संगणक चालवण्याऐवजी स्टेकिंग सेवा वापरून सहभागी होतात.

हे कसे चालते (भाग II)

तुम्ही आधी पाठवलेला व्यवहार Ethereum नेटवर्कमधील याच व्हॅलिडेटर नोडकडून तपासला गेला.

1. तुमचा ETH व्यवहार Ethereum नेटवर्कवर पाठवला गेला.
2. एका व्हॅलिडेटरने तुमच्या व्यवहारातील चुका तपासल्या. इतर व्हॅलिडेटर्सनी त्याचे निकाल पुन्हा तपासले.
3. तुमचा व्यवहार नेटवर्कच्या सार्वजनिक नोंदवहीत, म्हणजे Ethereum ब्लॉकचेनवर नोंदवला गेला.
4. पाठवलेले ETH आमच्या खात्यात पोहोचले.

हे व्हॅलिडेटर तुमचे पैसे घेऊन पळून का जात नाहीत, असा प्रश्न पडला असेल. थोडक्यात उत्तर असे की Ethereum हे जवळपास अशक्य करून ठेवते. तुमचा पुढचा धडा, “ब्लॉकचेनची मूलतत्त्वे”, हे अधिक स्पष्ट करेल.

embed

सामान्य प्रश्न

Ethereum कसे तयार झाले?

Ethereum 2015 मध्ये सुरू झाले. सुरुवातीच्या विकासाचे समन्वय Ethereum Foundation करत होती, आणि आजही तीच भूमिका ती बजावते. सुधारणा डेव्हलपर, संशोधक आणि व्यापक समुदाय यांच्यात खुल्या, सार्वजनिक प्रक्रियेतून ठरतात; इथे कंपनी नाही आणि टोकन मतदानही नाही. हा खुलेपणा नेटवर्कच्या खुल्या इंटरनेटच्या मूळ स्वप्नाला बळ देतो.

Ethereum सुरक्षित आहे का?

Ethereum-वरील तुमची डिजिटल मालमत्ता थेट चोरता येत नाही. मात्र फसवणूक करणारे तुम्हालाच फसवून तुमच्या ॲसेटचा ताबा मिळवू शकतात. आमचा “Web3 सुरक्षा” धडा सुरक्षित राहण्याच्या मूलभूत गोष्टी आणि पैसे गमावणाऱ्या साध्या चुका टाळायला शिकवेल.

Ethereum मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते का?

होय. 2024 मध्ये अमेरिकी नियामकांनी स्पॉट ETH गुंतवणूक फंडांना (ETFs) मान्यता दिली, त्यामुळे पारंपरिक शेअर बाजारातून Ethereum-मध्ये गुंतवणूक करता येते. Sony आणि Visa सारख्या कंपन्याही त्यावर उभारणी करत आहेत.

Ethereum गुन्हेगारीसाठी वापरले जाते का?

Chainalysis या संस्थेचे संशोधन सातत्याने सांगते की क्रिप्टोकरन्सी व्यवहारांपैकी 1% पेक्षाही कमी उलाढाल गुन्हेगारीशी जोडलेली असते. जगाच्या एकूण GDP-पैकी अंदाजे 2-5% गुन्हेगारीशी संबंधित असल्याचा अंदाज आहे, त्यापेक्षा हे प्रमाण खूपच कमी आहे. Ethereum-वरील पारदर्शकतेमुळे ऑनचेन काम करणाऱ्या गुन्हेगारांचा माग काढणे आणि खटला चालवणे तपासयंत्रणांना सोपे जाते.

Ethereum ऊर्जेच्या दृष्टीने कार्यक्षम आहे का?

Ethereum-चा रोजचा वापर वाढत गेला तसा त्याचा पर्यावरणीय परिणामही वाढतो आहे, हे समुदायाच्या लक्षात आले. ‘The Merge’ नावाच्या मोठ्या नेटवर्क सुधारणेने Ethereum-चा ऊर्जावापर 99.9% ने कमी केला. वापरकर्त्यांच्या गरजांनुसार बदलण्याची Ethereum-ची क्षमता यातून दिसते!

Ethereum-मध्ये गुंतवणूक कशी करायची?

Ethereum-मध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी नेटवर्कचे मूळ चलन, ETH, तुमच्याकडे हवे. ETH तुमच्या क्रिप्टो वॉलेटमधून विकत घेता येते; पुढच्या धड्यात ते तयार करायला आम्ही मदत करू. Coinbase किंवा Binance सारख्या केंद्रित एक्सचेंजवरूनही ETH घेता येते, पण ते वॉलेटमध्ये हलवल्याशिवाय Ethereum-वर वापरता येणार नाही.

चळवळीत सामील व्हा

💪 तुमच्या डिजिटल आयुष्याचा ताबा घेण्याची वेळ आली आहे.

---

मध्यस्थांनी इंटरनेटच्या आपापल्या कोपऱ्यांभोवती उभारलेल्या भिंती Ethereum ढासळवत आहे, आणि मूल्य शोषण करणाऱ्या अर्थव्यवस्थेचे रूपांतर मूल्य निर्मिती करणाऱ्या अर्थव्यवस्थेत करत आहे. समर्थ पण न्याय्य ऑनलाइन सेवा, डिजिटल ॲसेटवर खरी मालकी, धाडसी नवे समुदाय, आयुष्य बदलणाऱ्या कामाच्या संधी आणि बरेच काही, या सगळ्याची वेळ आली आहे.

तुमचा ठसा उमटवायला तयार आहात का?

प्रवास सुरू करण्यासाठी क्रिप्टो वॉलेट तयार करावे लागेल. Ethereum-च्या जगाचा हाच तुमचा पासपोर्ट. पुढच्या धड्यात, “वॉलेटची मूलतत्त्वे”, ते तयार करूया.

ज्ञान तपासणी 5

Ethereum तुम्ही कसे वापराल असे वाटते? (लागू असतील ते सर्व निवडा)

• [ ] नव्या डिजिटल वस्तू आणि सेवा शोधणे
• [ ] आंतरराष्ट्रीय पैसे पाठवणे
• [ ] Ethereum प्रकल्पांमध्ये गुंतवणूक करणे
• [ ] आवडत्या कलाकारांशी जोडले जाणे
• [ ] प्रभावी सामुदायिक प्रकल्पांमध्ये योगदान देणे
• [ ] नवोन्मेषी dApps बनवणे