वॉलेटची मूलतत्त्वे

वॉलेटची ओळख

नमस्कार, Bankless एक्सप्लोरर!

ब्लॉकचेनच्या विश्वातील तुमचा प्रवास आणखी खोलवर नेण्याची वेळ आली आहे. या क्षेत्रातील प्रत्येक एक्सप्लोररला कधी ना कधी क्रिप्टो वॉलेट तयार करावेच लागते.

वॉलेट हे तुम्हाला सवयीच्या असलेल्या Web2 इंटरनेटवरील खात्यांसारखे असते. ब्लॉकचेन परिसंस्थेत, म्हणजेच Web3-मध्ये, लॉग इन करण्यासाठी तुम्ही वॉलेट वापराल. तिथे क्रिप्टोकरन्सी वापरता येईल आणि ब्लॉकचेन ॲप्सना जोडता येईल!

या धड्यात वॉलेटची ओळख करून देऊ, ते कसे काम करते ते सांगू, आणि तुमची क्रिप्टोकरन्सी सुरक्षित कशी ठेवायची ते शिकवू. शेवटी वॉलेट तयार करून Bankless Academy-चे घर असलेल्या Ethereum ब्लॉकचेनवर कसे पोहोचायचे याचे मार्गदर्शन करू.

वॉलेट म्हणजे काय?

क्रिप्टो वॉलेट म्हणजे नेमके काय?

थोडक्यात व्याख्या: ब्लॉकचेनवरील एक खाते, जे डिजिटल ॲसेट साठवण्यासाठी आणि ब्लॉकचेन ॲप्समध्ये लॉग इन करण्यासाठी वापरले जाते.

इंटरनेटवर तुमची स्वतःची तिजोरी असावी आणि ती उघडणारी एकमेव किल्ली फक्त तुमच्याकडे असावी, तसे हे आहे. त्याच वेळी ही तिजोरी नेहमीच्या वेबसाइट खात्यासारखीही आहे. तिच्यातून खरेदी करता येते, क्रिप्टोकरन्सी पाठवता किंवा घेता येते, आणि ब्लॉकचेनशी संवाद साधता येतो.

पण तुम्हाला सवयीच्या असलेल्या Web2 खात्यांपेक्षा हे वेगळे आहे: एकाच वॉलेटमधून संपूर्ण ब्लॉकचेन आणि असंख्य ब्लॉकचेन ॲप्स वापरता येतात. संपूर्ण इंटरनेटसाठी एकच खाते असल्यासारखे.

वॉलेट तयार करणे अवघड आहे का?

पूर्वी ते अवघड होते, पण आजकाल कोणीही अगदी सहज वॉलेट तयार करू शकते.

संगणकावर सॉफ्टवेअर किंवा फोनवर ॲप डाउनलोड करून इन्स्टॉल करणे तुम्हाला जमत असेल, तर पहिले वॉलेट तयार करताना काहीच अडचण येणार नाही.

वॉलेट सांभाळण्यातला कठीण भाग म्हणजे ते सुरक्षित ठेवणे. त्याविषयी लगेच पुढे पाहूया!

तुमचे वॉलेट ॲप निवडणेही थोडे भीतीदायक वाटू शकते. हेच ॲप डिव्हाइसवर इन्स्टॉल करून तुम्ही ब्लॉकचेनवरील वॉलेट वापरता. सुरुवात Zerion वॉलेट ॲपने करण्याची आम्ही शिफारस करतो: ते वापरायला सोपे आहे आणि त्यातून अनेक लोकप्रिय ब्लॉकचेन वापरता येतात. Web3 क्षेत्रात रुळल्यावर तुम्ही इतर पर्यायही पाहाल आणि एकापेक्षा जास्त वॉलेट तयार कराल.

ज्ञान तपासणी 1

वॉलेट म्हणजे काय?

• [ ] एक ब्लॉकचेन

• [ ] एक क्रिप्टोकरन्सी

• [ ] एक डिजिटल संग्रहवस्तू

• [ ] ब्लॉकचेनवरील एक खाते

वॉलेट आणि पासवर्ड रिकव्हरी

Web3 वॉलेटविषयी समजून घ्यायच्या सर्वात महत्त्वाच्या गोष्टींपैकी एक ही आहे: इथे “पासवर्ड रीसेट” किंवा “पासवर्ड बदल” असे काही नसते.

अशा सोयींची सवय बहुतेकांना असते. पासवर्ड विसरला तर एक बटण दाबायचे, दोन गोष्टी करायच्या, आणि नवीन पासवर्ड मिळतो. सोपे.

क्रिप्टो वॉलेटमध्ये तसे नाही. ब्लॉकचेन ज्या पद्धतीने काम करते त्यामुळे, वॉलेट तयार होताना त्याला एक “पत्ता” आणि एक गुंतागुंतीचा “पासवर्ड” दिला जातो, आणि तो तुम्ही निवडत नाही.

ही पत्ता आणि पासवर्डची जोडी बदलता येत नाही, मात्र गरज पडल्यास नवीन वॉलेट कधीही तयार करता येते. काही नवीन वॉलेट रिकव्हरीच्या सोयी देतात, पण त्यावर कधीही अवलंबून राहू नका. या खास पत्त्यांविषयी आणि पासवर्डविषयी थोडे अधिक जाणून घेऊया, म्हणजे ते आत्मविश्वासाने वापरता येतील!

तुमच्या वॉलेटची सार्वजनिक की

तुमच्या वॉलेटचा पत्ता त्याच्या सार्वजनिक कीपासून तयार होतो. या पत्त्याला तुमचे युजरनेम समजा: तो बहुतेकदा अक्षरे आणि आकड्यांची अनियमित मालिका दिसतो.

उदाहरण: 0xe1887fF140BfA9D3b45D0B2077b7471124acD242

काही Web3 सेवांच्या मदतीने याची सहज लक्षात राहणारी आवृत्तीही तयार करता येते, पण तो वेगळ्या धड्याचा विषय आहे.

तुमचा पत्ता घराच्या पत्त्यासारखा आहे, असेही म्हणता येईल. तो सार्वजनिक असतो, कोणीही पाहू शकतो, आणि तुमची कोणतीही वैयक्तिक माहिती उघड न करता क्रिप्टो ॲसेट कुठे पाठवायचे हे तो इतरांना सांगतो.

तुमच्या वॉलेटचा पत्ता शेअर करणे पूर्णपणे सुरक्षित आहे.

टीप: एकाच वॉलेट ॲपमध्ये अनेक सार्वजनिक/खाजगी की जोड्या ठेवता येतात.

तुमच्या वॉलेटची खाजगी की

तुमचा पत्ता घराच्या पत्त्यासारखा असेल, तर खाजगी की ही पुढच्या दाराच्या किल्लीसारखी आहे. ती तुमच्या पैशांचा आणि ॲसेटचा “पासवर्ड” आहे.

उदाहरण: eceac283e04f121cbd40b69e16ab9dec0220df80bf092a4c72b53e69cf74d215

ही की शेअर करणे कधीच सुरक्षित नाही: त्यामुळे तुमचे वॉलेट आणि त्यातील सर्व काही गमावू शकता.

ती डिजिटल स्वरूपात साठवूही नये, असे बहुतेक जण सुचवतात. ज्याच्याकडे खाजगी की असते, त्याच्याकडे वॉलेटमधील सर्व गोष्टींचा ताबा येतो.

हा केवळ पासवर्ड नाही. एकदा तिचा ताबा गेला, तर ती रीसेट करता येत नाही.

सुदैवाने, पैसे पाठवताना किंवा ब्लॉकचेन व्यवहारावर स्वाक्षरी करताना बहुतेक ब्लॉकचेन ॲप्समध्ये दर वेळी लांबलचक अक्षरमालिका टाइप करावी लागत नाही. खाजगी की सहसा पडद्यामागे शांतपणे काम करते.

ज्ञान तपासणी 2

तुमचा वॉलेट पत्ता म्हणजे तुमचा _____ आणि तुमची खाजगी की म्हणजे तुमची _____ .

• [ ] बँकेचा IFSC कोड / खाते क्रमांक

• [ ] ईमेल पत्ता / पिन कोड

• [ ] घराचा पत्ता / घराची किल्ली

• [ ] फोन नंबर / पासपोर्ट क्रमांक

रिकव्हरी फ्रेज

नवीन वॉलेट तयार करताना तुमचे वॉलेट ॲप तुम्हाला एक रिकव्हरी फ्रेज देते.

याला “सीड फ्रेज” किंवा “सीक्रेट फ्रेज” असेही म्हणतात. या शब्दमालिकेच्या मदतीने पुढील प्रसंगी तुमचे वॉलेट आणि क्रिप्टो ॲसेट पुन्हा वापरता येतात:

• तुमचे वॉलेट ॲप किंवा डिव्हाइस अचानक बंद पडले किंवा खराब झाले.
• तुमचे डिव्हाइस हरवले किंवा चोरीला गेले.
• तुम्हाला अनेक डिव्हाइसवर वॉलेट वापरायचे आहे.

बहुतेक रिकव्हरी फ्रेज 12 ते 24 शब्दांची यादी असते. ती एका खास माहितीचे प्रतिनिधित्व करते, आणि त्या माहितीतून तुमच्या वॉलेटची सार्वजनिक की व खाजगी की दोन्ही तयार होतात.

वॉलेट रिकव्हरीमुळे की बदलत नाहीत किंवा रीसेट होत नाहीत.

तुमची रिकव्हरी फ्रेज मास्टर किल्लीसारखी आहे: ती वॉलेटमधील प्रत्येक की जोडी पुन्हा तयार करू शकते. रिकव्हरी फ्रेज कधीही कोणालाही सांगू नका.

ज्ञान तपासणी 3

डिव्हाइस खराब झाले किंवा हरवले, तर रिकव्हरी फ्रेजने वॉलेट पुन्हा वापरता येते का?

• [ ] नाही

• [ ] होय

वॉलेटचे प्रकार

संगणक सॉफ्टवेअरचे जसे अनेक प्रकार असतात, तसेच वॉलेटचेही अनेक प्रकार आहेत. चार प्रमुख गट पाहूया:

• 🏦 कस्टोडियल वॉलेट: तुमच्या खाजगी की सांभाळण्याची जबाबदारी तिसऱ्या पक्षाकडे असते.
• 👤 सेल्फ-कस्टडी (नॉन-कस्टोडियल) वॉलेट: ती जबाबदारी तुमची असते.

सेल्फ-कस्टडी वॉलेटचे दोन प्रकार आहेत:

• 🔥 हॉट वॉलेट: संगणकावरील किंवा फोनवरील सॉफ्टवेअर.
• 🧊 कोल्ड वॉलेट: सुरक्षित ठिकाणी ठेवलेले हार्डवेअर (उदा. मेमरी स्टिक).

स्मार्ट वॉलेट नावाचा एक नवा प्रकारही तुम्हाला ऐकायला मिळेल: ते कोड चालवते, त्यामुळे पासकी लॉगिन आणि खाते रिकव्हरीसारख्या जादा सोयी मिळतात.

प्रत्येक वॉलेट वेगळ्या गरजेसाठी आहे. काळजी करू नका, आज फक्त एकच वॉलेट तयार करणार आहोत.

कस्टोडियल वॉलेट

तुमची खाजगी की वॉलेटचे दार उघडते, त्यामुळे ती सुरक्षित ठेवणे फार महत्त्वाचे आहे!

कस्टोडियल वॉलेट सेवांमध्ये Coinbase आणि Kraken सारख्या क्रिप्टोकरन्सी एक्सचेंजचा समावेश होतो. तेच तुमचे वॉलेट कस्टोडियन असतात: ते तुमच्या खाजगी की तुमच्यासाठी सांभाळतात. त्यांच्या सेवा तुम्ही इतर कोणत्याही वेबसाइटप्रमाणे वापरता (ईमेल लॉगिन आणि रीसेट करता येणारा पासवर्ड).

काहींसाठी एवढेच पुरेसे असते, पण त्यासाठी तुमचे क्रिप्टो ॲसेट सुरक्षित ठेवण्यावर आणि गरजेच्या वेळी ते वापरू देण्यावर या तिसऱ्या पक्षांवर विश्वास ठेवावा लागतो. शिवाय काही ब्लॉकचेन ॲप्स तुम्हाला मर्यादित प्रमाणातच वापरता येतील.

ज्ञान तपासणी 4

कस्टोडियल वॉलेटमध्ये तुमच्या खाजगी कीवर तुमचे नियंत्रण असते का?

• [ ] होय

• [ ] नाही

नॉन-कस्टोडियल वॉलेट

सेल्फ-कस्टडी वॉलेटमध्ये (उदा. Zerion किंवा Trezor) तुमच्या खाजगी कीवर पूर्ण नियंत्रण तुमचेच असते. इथे कस्टोडियन नसतो, आणि खाजगी की सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी फक्त तुमची असते.

Web3-च्या जगात ही वॉलेट सर्वाधिक मोकळीक आणि सर्वाधिक सेवांचा प्रवेश देतात. तिसरा पक्ष तुमचे पैसे गोठवेल किंवा त्यांचा गैरवापर करेल, अशी काळजी करावी लागत नाही.

त्याबदल्यात जोखीम वाढते: रिकव्हरी फ्रेज हरवली किंवा खाजगी की उघड झाली, तर वॉलेट पुन्हा मिळवण्यासाठी सहसा फारसे काही करता येत नाही.

तुम्ही कोणताही मार्ग निवडा, वॉलेट सुरक्षेची चांगली माहिती असणे फायद्याचे ठरते. हा धडा संपण्यापूर्वी आम्ही काही टिप्स देऊ.

ज्ञान तपासणी 5

सेल्फ-कस्टडी वॉलेटमध्ये खाजगी कीची जबाबदारी तुमची असते का?

• [ ] होय

• [ ] नाही

हॉट वॉलेट

Web3-मध्ये “हॉट वॉलेट” आणि “कोल्ड वॉलेट” हे शब्द तुम्हाला वारंवार ऐकायला मिळतील.

हॉट वॉलेट म्हणजे तुमच्या डिव्हाइसवरील ॲपमधून वापरले जाणारे वॉलेट, उदाहरणार्थ Zerion ॲप. अनेक Web2 ॲप्सप्रमाणे वॉलेट ॲपही सतत इंटरनेटला जोडलेले असते.

तुमची खाजगी की एन्क्रिप्ट करून वॉलेट ॲपमध्ये साठवलेली असते, आणि ब्लॉकचेनशी संवाद साधतानाच ती वापरली जाते. इंटरनेट आणि खाजगी की यांच्यातील या “हॉट” जोडणीमुळेच त्यांना “हॉट वॉलेट” म्हणतात.

खिशातल्या नेहमीच्या पाकिटासारखी हॉट वॉलेट रोजच्या छोट्या व्यवहारांसाठी सोयीची असतात. आज हॉट वॉलेटच तयार करणार आहोत!

कोल्ड वॉलेट

Web3-मधील प्रवास पुढे नेताना तुम्हाला तंत्रज्ञानातील रंजक तडजोडींनी भरलेले जग दिसेल.

कोल्ड वॉलेट सोयीच्या मोबदल्यात अधिक सुरक्षा देतात. कोल्ड वॉलेटमध्ये तुमची खाजगी की स्वतंत्र हार्डवेअर उपकरणावर (उदा. मेमरी स्टिक किंवा बाह्य हार्ड ड्राइव्ह) साठवली जाते. ब्लॉकचेनवरील वॉलेट वापरण्यासाठी ते उपकरण संगणकाला प्रत्यक्ष जोडावे लागते. खाजगी की थेट इंटरनेटला कधीच जोडलेली नसते. याच “कोल्ड” जोडणीवरून त्यांना कोल्ड वॉलेट म्हणतात.

हॉट वॉलेटपेक्षा ती अधिक सुरक्षित मानली जातात, कारण खाजगी की ऑफलाइन राहते आणि डिजिटल हल्लेखोरांच्या आवाक्याबाहेर असते.

Ledger आणि Trezor ही कोल्ड वॉलेटची उदाहरणे आहेत.

ज्ञान तपासणी 6

खालीलपैकी कोणता वॉलेट प्रकार सर्वाधिक सुरक्षित मानला जातो?

• [ ] सर्व वॉलेट सारखीच सुरक्षित असतात

• [ ] हॉट वॉलेट

• [ ] कस्टोडियल वॉलेट

• [ ] कोल्ड वॉलेट

वॉलेट सुरक्षा

तुमचे सेल्फ-कस्टडी वॉलेट हॉट असो वा कोल्ड, काही चांगल्या सुरक्षा सवयी अंगी बाणवायला हव्यात.

🖊️ तुमची रिकव्हरी फ्रेज टिकाऊ वस्तूवर लिहून ठेवा (लॅमिनेट केलेला कागद, किंवा अगदी स्टील) आणि अतिशय सुरक्षित ठिकाणी ठेवा. ती किंवा तुमची खाजगी की कोणालाही सांगू नका. हा केवळ पासवर्ड नाही.

🔍 पैसे पाठवताना किंवा स्वाक्षरी करताना, रक्कम लहान असली तरी, तपशील दोनदा तपासा: चुका मागे घेता येत नाहीत.

🔭 कोणतीही ब्लॉकचेन ॲप्स वापरायची असतील, तर वॉलेट जोडण्याआधी आणि त्यांच्या व्यवहारांवर स्वाक्षरी करण्याआधी त्यांची माहिती काढा.

💰 नवीन गोष्टी आजमावण्यासाठी आणि Web3 फिरून पाहण्यासाठी कमी रकमेची वॉलेट वापरा, आणि मौल्यवान ॲसेट अनेक वॉलेट खात्यांमध्ये विभागून ठेवण्याचा विचार करा.

🛡️ हानिकारक व्यवहार किंवा मंजुरींवर स्वाक्षरी करायला लावणाऱ्या फसवणुकीपासून सावध राहा: त्या कशा ओळखायच्या हे आमचा Web3 सुरक्षा धडा शिकवतो.

ज्ञान तपासणी 7

रिकव्हरी फ्रेज सुरक्षित ठेवण्याचा सर्वात चांगला मार्ग कोणता?

• [ ] टिकाऊ वस्तूवर लिहून सुरक्षित ठिकाणी ठेवणे

• [ ] संगणकावर सेव्ह करून प्रिंट काढणे

• [ ] स्क्रीनशॉट घेऊन फोनमध्ये सेव्ह करणे

• [ ] पासवर्ड मॅनेजरमध्ये सेव्ह करणे

तुम्ही पहिले वॉलेट तयार करायला सज्ज आहात!

खरे तर, ही क्वेस्ट पूर्ण केल्याचा पुरावा मिळवायचा असेल तर वॉलेट लागणारच!

आज अनेक सेल्फ-कस्टडी, हॉट वॉलेट ॲप्स उपलब्ध आहेत. या धड्याच्या पुढील भागात Zerion वॉलेट पाहणार आहोत, कारण:

• ⚙️ ते बहुतेक ब्लॉकचेन ॲप्ससोबत चालते.
• ⚡ त्याचा इंटरफेस अतिशय सुटसुटीत आणि वापरायला सोपा आहे.
• 💻 Chrome, Brave, Edge, Opera आणि Firefox या ब्राउझरसाठी त्याचे एक्स्टेंशन आहे.
• 📱 Android आणि iOS वापरकर्त्यांसाठी मोबाइल ॲपही आहे.
• 🗣️ Zerion अनेक भाषा वापरता येतील अशी सोय देते.

धडा संपत आला आहे, आणि शेवटी Zerion वापरून वॉलेट तयार करण्याच्या सूचना आम्ही देऊ!

ज्ञान तपासणी 8

Zerion हे कस्टोडियल वॉलेट ॲप आहे का?

• [ ] होय

• [ ] नाही