Kuelewa sarafu thabiti

Tumia dola, euro na sarafu nyingine kwenye blockchain.

Mambo muhimu

Sarafu thabiti ni sawa na sarafu ya fiat, kama dola au euro, lakini kwenye blockchain.

Sarafu thabiti hutolewa kama tokeni (kwa mfano tokeni za ERC-20 kwenye Ethereum) na sasa zinazunguka kwenye blockchain nyingi. Zinawaruhusu watumiaji wa DeFi kuhama haraka kati ya thamani ya fiat na thamani ya kripto wakiwa bado kwenye blockchain.

Kuna aina kadhaa za sarafu thabiti, kila moja na maelewano yake na kiwango chake cha hatari.

Sarafu thabiti zinaweza kuzalisha riba ya mwaka kubwa kuliko kushikilia fiat kwenye benki ya kawaida, ingawa sasa kanuni zinaamua nani anaruhusiwa kutoa faida hiyo na kwa namna gani.

Kwa nini kushikilia sarafu thabiti?

Sarafu thabiti zimekuwa nguzo ya mfumo wa DeFi. Baada ya kufikia takriban $140 bilioni za ugavi kwenye kilele chao cha 2022 (kama inavyoonekana hapa chini), ugavi wa jumla ulipita $300 bilioni mwaka 2026, na sarafu thabiti zilikamilisha zaidi ya $30 trilioni za thamani ya miamala mwaka 2025, zaidi ya Visa iliyoshughulikia mwaka huo.

Hizi ndizo sababu za kutafutwa kwao:

Uthabiti: kushikilia sarafu thabiti kwenye mkoba wako wa uhifadhi binafsi ni kama kushikilia sarafu ya fiat, lakini kwenye blockchain. Ukishikilia sarafu thabiti kama USD Coin (USDC), inayotolewa na Circle, unatarajia idumishe thamani ya 1:1 na dola ya Marekani wakati bei za mali kama ether na bitcoin zinapanda na kushuka.
Unyumbufu: kwa kuwa thamani hii iliyofungamanishwa ipo kama tokeni kwenye blockchain, ni rahisi kuhama kati ya thamani ya fiat na thamani ya kripto.
Ufikiaji: sarafu thabiti zinatoa mlango wa huduma mbalimbali za kifedha zilizogatuliwa, kama kukopa au kukopesha bila ruhusa ili kupata riba.
Usalama: kriptografia inafanya iwe vigumu mno kwa wavamizi kunasa au kughushi miamala.

Namna sarafu thabiti inavyodumisha ulinganifu wa 1:1, au fungamanisho, na sarafu yake ya fiat ndiyo sifa yake muhimu zaidi. Kama vile sarafu ya fiat ina thamani ya misingi inayoibeba tu, mfumo wa fungamanisho wa sarafu thabiti ndio unaoamua thamani ya ulichoshikilia.

Aina za sarafu thabiti

Kuna mikakati mitatu ya kawaida ya sarafu thabiti kudumisha fungamanisho la bei:

💵 Inayoungwa mkono na fiat: yenye dhamana ya 1:1 kutoka akiba halisi ya fiat.
🔗 Yenye dhamana ya kripto: yenye dhamana ya ziada kutokana na amana za kripto kwenye itifaki za DeFi.
🔃 Ya kialgoriti: algoriti zinazosawazisha ugavi badala ya dhamana kamili, muundo wenye historia mbaya.

1. Sarafu thabiti zinazoungwa mkono na fiat

Sarafu thabiti zinazoungwa mkono na fiat zinadumisha thamani kwa kutoa ugavi maalum wa tokeni unaolingana na akiba ya sarafu halisi ya dunia. Bei yake ya onchain inadumishwa kwa uchumi wa ugavi na mahitaji: watu wachache wanataka kulipa zaidi ya dola moja halisi kwa dola moja ya thamani ya onchain, hivyo wanapeleka biashara yao kwingine. Ili kukidhi mahitaji yanayoongezeka, mtoaji wa sarafu thabiti anafungia fiat ya ziada na kuongeza ugavi wa tokeni kwa kiasi hicho hicho.

Sarafu thabiti maarufu zinazoungwa mkono na fiat ni pamoja na USDT ya Tether na USD Coin (USDC) ya Circle. Circle pia inatoa sarafu inayofungamanishwa na euro, EURC.

Watoaji wa sarafu thabiti wanapata mapato kwa njia mbalimbali. Njia hizo ni pamoja na kuwekeza sehemu ya akiba yao ya fiat kwenye hati fungani za muda mfupi za Marekani na vitu sawa na fedha taslimu, pamoja na mtindo mchanganyiko wa mapato unaohusisha kukusanya ada za miamala na kutoa huduma za mikopo.

Ubunifu na uhisani kupitia sarafu thabiti zinazoungwa mkono na fiat: Glo Dollar

Glo Foundation inatumia mbinu ya kibunifu kwenye mapato ya akiba kwa Glo Dollar (USDGLO), sarafu yake thabiti inayoungwa mkono na dola ya Marekani: riba inayopatikana kutoka akiba yake inafadhili programu za kipato cha msingi kwa watu walio kwenye umaskini uliokithiri. Kwa kushikilia USDGLO tu, watumiaji wanashiriki uhisani uliojengwa ndani. Jifunze jinsi Glo Dollar inavyofanya kazi, hapa.

Mambo ya kuzingatia unapotumia sarafu thabiti zinazoungwa mkono na fiat:

Ripoti ya akiba: wanaoshikilia wanahitaji uhakika kwamba tokeni zao za sarafu thabiti zinalinganishwa moja kwa moja na akiba ya fiat. Watoaji wengi huchapisha uthibitisho (mhasibu huru anahakiki kuwa akiba ilikuwepo siku fulani), ambao ni dhaifu kuliko ukaguzi kamili wa fedha za mtoaji; hakuna mtoaji mkubwa anayechapisha ukaguzi kamili kwa sasa. Circle inatoa uthibitisho wa USDC kila mwezi (na Deloitte), na Tether, ambaye kihistoria hakuwa wazi kuhusu dhamana yake, sasa anachapisha uthibitisho kila robo mwaka (na BDO).
Kanuni: nchini Marekani, sheria ya GENIUS Act (iliyotiwa saini Julai 2025) inawataka watoaji wa sarafu thabiti za malipo washikilie akiba ya 1:1 kwa fedha taslimu na hati fungani za muda mfupi za Marekani, na inawakataza kulipa riba kwa wanaoshikilia. Katika Umoja wa Ulaya, mfumo wa MiCA ulisababisha masoko makubwa kuondoa sarafu thabiti zisizotii kanuni kama USDT kwa watumiaji wa Ulaya.
Hatari ya udhibiti: kwa kuwa USDC na USDT zote ziko chini ya uchunguzi wa serikali, mikataba mahiri ya tokeni hizi ina kitendakazi cha kufungia kinachoweza kuzuia mali za mtumiaji za onchain pale shughuli zinapoonekana zenye utata. Kitendakazi hiki cha kufungia kinatumika pia kwa tokeni zilizo kwenye mikoba isiyo na mdhamini.

Kiwango kikubwa cha mfumo wa kati kwenye sekta ya sarafu thabiti zinazoungwa mkono na fiat kinaacha nafasi kubwa ya kuboresha jinsi ya kushikilia thamani iliyofungamanishwa na fiat kwa njia ya kikripto halisi.

2. Sarafu thabiti zenye dhamana ya kripto

Sarafu thabiti zenye dhamana ya kripto ni chaguo lenye uwazi na ugatuzi zaidi, na sifa hizi zinasaidia kuondoa hatari fulani. Zinadumisha fungamanisho la fiat kupitia akiba ya mali za kripto. Kwa kuwa kuyumba kwa soko la kripto kunaathiri thamani ya jumla ya akiba hizi, sarafu hizi thabiti zina dhamana ya ziada, wakati mwingine hadi 200%! Mali zote za dhamana zinaonekana onchain, zikiwapa watumiaji ufikiaji wa saa 24 kwa siku wa muundo halisi wa sarafu zao thabiti.

Mfano maarufu zaidi katika kundi hili ni USDS ya Sky, mrithi wa Dai (DAI) ya MakerDAO, sarafu thabiti ya kwanza yenye dhamana ya kripto, baada ya MakerDAO kubadili jina kuwa Sky mwaka 2024. Kwa ugatuzi safi zaidi, LUSD ya Liquity inaungwa mkono na amana za ETH zenye dhamana ya ziada pekee.

Mchanganuo wa dhamana ya DAI, mtangulizi wa USDS (Juni 2023)

Mambo ya kuzingatia:

Uthamini wa dhamana: akiba za sarafu thabiti kwa kawaida zinajumuisha kripto, sarafu thabiti nyingine, na hata aina nyingine za mali. Kwa mfano, USDS inaungwa mkono na ETH, sarafu thabiti, mali za dunia halisi kama hati fungani za Marekani, na vitu vingine vichache. Ili kupunguza hatari za mchanganyiko huu wa mali, USDS ina dhamana ya ziada (wakati wa kuandika haya). Hata kama bei ya ETH ingeporomoka kwa 20%, USDS bado ingekuwa na dhamana ya kutosha kufidia tokeni zake. Hata hivyo, kuyumba zaidi kwa bei kwenye mali zake mbalimbali kunaweza kuanza kumomonyoa fungamanisho.
Hatari ya upande wa pili: kutegemea aina nyingi za mali kunamaanisha kuna nafasi kubwa zaidi kwamba mojawapo ya mali itapata tatizo na kuathiri thamani ya ulichoshikilia. Hata hivyo, unabeba sehemu ndogo tu ya athari ya kila hatari moja moja.
Hatari ya utawala: aina hii ya sarafu thabiti na hazina yake zinasimamiwa na kundi lililogatuliwa la wapiga kura wa utawala. Hii inamaanisha kuna hatari za makosa ya kibinadamu, au uwezekano wa utawala kutekwa.

3. Sarafu thabiti za kialgoriti

Tokeni hizi zinajaribu kudumisha fungamanisho lao kwa kusawazisha ugavi wao wenyewe kiotomatiki badala ya kushikilia dhamana kamili: algoriti ya onchain inaondoa tokeni kwenye mzunguko bei ya soko inaposhuka chini ya fungamanisho, na kuzalisha mpya inapopanda juu yake. Kwenye karatasi, hii inaahidi sarafu thabiti isiyo na benki wala dhamana. Kiuhalisia, toleo safi la muundo huu limeshindwa, na kwa maafa makubwa.

Mfano bainifu ni UST ya Terra, ambayo algoriti yake iliwaruhusu wanaoshikilia kubadilisha daima UST 1 kwa thamani ya $1 ya tokeni tete ya Terra iitwayo LUNA. Mnamo Mei 2022, mauzo makubwa ya UST yalilazimisha algoriti kuzalisha LUNA nyingi kupindukia, na hivyo kuporomosha bei yake na kuchochea mauzo zaidi: mzunguko wa kifo uliofuta takriban $40 bilioni ndani ya siku chache. UST haikurudia fungamanisho lake kamwe.

Miradi iliyosalia imeacha mtindo safi. Frax, iliyokuwa ya kialgoriti kwa sehemu, ilihamia dhamana ya 100% mwaka 2023; sarafu yake thabiti ya sasa, frxUSD, inaungwa mkono na akiba zikiwemo hazina za hati fungani za Marekani zilizowekwa kwenye tokeni, huku FRAX sasa ikitumika kama tokeni ya utawala ya itifaki.

Kundi jipya tofauti limeibuka kutoka kwenye magofu: miundo ya mseto au ya 'dola bandia' kama USDe ya Ethena, inayoshikilia dhamana ya kripto pamoja na nafasi za biashara zinazopingana ambazo zinafuta mabadiliko ya bei (kinga ya 'delta-neutral'). Hizi zina dhamana, lakini kwa njia mpya, zikiwa na hatari zake, kama kutegemea masoko yanayoshikilia nafasi hizo, na hali ya soko inayofanya kinga hiyo iendelee kuwa na faida.

Mambo ya kuzingatia:

Hatari ya mzunguko wa kifo: fungamanisho safi la kialgoriti linategemea imani ya soko kuendelea. Imani inapovunjika, mfumo wa ugavi unaweza kukuza anguko badala ya kulizuia, bila dhamana yoyote iliyobaki ya kukomboa.
Kitaalamu mno: unahitaji kuelewa ni nini hasa kinachounga mkono tokeni (na katika mazingira gani dhamana hiyo inaweza kushindwa) ili kujenga imani na ufahamu wa hatari na faida.
Hatari ya teknolojia changa: miundo ya mseto na bandia haijajaribiwa vya kutosha kwenye mzunguko kamili wa soko. Tumia tu tokeni zilizo na ukaguzi kadhaa wa mikataba mahiri kutoka kwa wakaguzi wa hali ya juu, na kumbuka kwamba ukaguzi hauwezi kulinda dhidi ya muundo mbovu wa kiuchumi.

Kuchagua sarafu thabiti

Ni sarafu thabiti ipi bora kushikilia? Kama ilivyo kwa kila kitu cha DeFi, jibu la swali hilo linategemea mahitaji, maadili, na uvumilivu wako wa hatari.

Huu hapa muhtasari wa haraka wa kila kundi:

💵 Inayoungwa mkono na fiat: mbinu ya kawaida, kitu cha karibu zaidi na kushikilia fiat onchain.
- Maadili: mazoea, imani ya kitaasisi.
- Hatari: dhamana isiyo wazi, uwezo wa mtoaji kufungia pesa.
🔗 Yenye dhamana ya kripto: mbinu sawia ya kikripto halisi, inayotawanya hatari ya dhamana kwenye aina nyingi za mali.
- Maadili: mtawanyiko, uwazi, maendeleo.
- Hatari: kuyumba kwa soko la kripto, kutegemea mali nyingine.
🔃 Ya kialgoriti: mpaka wa majaribio: miundo safi imeshindwa kwa maafa, na mseto wa kisasa bado haujathibitishwa.
- Maadili: ubunifu, ufanisi wa mtaji, maendeleo.
- Hatari: mizunguko ya kifo, miundo mibovu ya kiuchumi, hitilafu za mikataba mahiri.

Kama kawaida, njia bora ya kujifunza kitu ni kukijaribu. Unaweza hata kuamua kushikilia sarafu thabiti za aina mbalimbali.

Na kumbuka, si kila sarafu thabiti katika kila kundi ni sawa! Fanya utafiti wako mwenyewe kabla ya kuingiliana na tokeni yoyote mpya.

Tunatumaini umefurahia sehemu hii ya Kitabu cha Mgunduzi: 'Kuelewa sarafu thabiti'.

Usisahau kukusanya sehemu hii ikiwa unataka kumiliki nakala ya kurejea kwa urahisi ukiwa safarini, au kuunga mkono maudhui yajayo ya Bankless Academy. Safari njema, Mgunduzi!

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Ni sarafu thabiti zipi maarufu zaidi?

Kuangalia sarafu thabiti zinazoongoza kwa thamani ya soko kunatoa picha ya upendeleo wa soko kwa sasa, lakini hii si mwongozo wa jinsi unavyopaswa kujiweka, wala jinsi nafasi hiyo ingekuwa salama.

Hii hapa orodha ya wakati halisi ya sarafu thabiti zinazoongoza kwa thamani ya soko: https://defillama.com/stablecoins

Watumiaji wa sarafu za kripto mara nyingi wanarejea 'Athari ya Lindy' wanapochagua chaguo za uwekezaji. Dhana hii inasema kwamba kadiri kitu kilivyodumu kwa muda mrefu, ndivyo tunavyoweza kutarajia kitaendelea kuwepo. Miaka kumi na saba ya historia ya sarafu za kripto imeonyesha hili ni kweli mara chache tu.

Ninaweza kununua wapi sarafu thabiti?

Masoko ya kati (CEX) yanatoa sarafu thabiti maarufu zinazoungwa mkono na fiat (na kwa kawaida sarafu thabiti yao wenyewe), lakini aina nyingine za sarafu thabiti mara nyingi hazipatikani.

Tembelea soko lililogatuliwa (DEX), au tumia huduma ya onramp ya moja kwa moja ya mkoba kama 'MetaMask Buy', ili kupata tokeni zenye dhamana ya kripto na za kialgoriti. Angalia somo letu la Masoko yaliyogatuliwa ili kujifunza zaidi kuhusu masoko ya peer-to-peer.

Ninawezaje kupata riba kwenye sarafu thabiti?

Baadhi ya CEX zinatoa faida kwa kushikilia tu sarafu thabiti kwenye mifumo yao, zikifadhiliwa na sehemu ya faida ya mfumo ili kuhamasisha matumizi. Kumbuka kwa wasomaji wa Marekani: chini ya GENIUS Act, watoaji wa sarafu thabiti waliodhibitiwa wenyewe hawaruhusiwi kulipa riba kwa wanaoshikilia: faida inatoka kwa mifumo ya nje pekee, na upatikanaji unatofautiana kwa nchi.

Unaweza pia kupata riba kwenye DeFi, kwa mifumo ya kukopesha na kukopa bila kuhitaji imani. Mifumo hii inaunganisha wakopeshaji na wakopaji, ikidhibiti hatari kupitia dhamana ya onchain na mikataba mahiri. Wakopeshaji wa sarafu thabiti wanaweza kupata faida ya mwaka kubwa zaidi kuliko inayopatikana kwenye sekta ya benki ya kawaida, lakini palipo na tuzo, pana hatari!

Mada ya kukopesha na kukopa inastahili sehemu yake yenyewe ya Bankless Academy. Kama tayari una hamu ya kujifunza zaidi unaweza kutafiti mifumo kama Aave.com na Curve.fi.

Nini hutokea sarafu thabiti ikipoteza fungamanisho lake?

Bei ya soko ya sarafu thabiti yoyote inayumba kidogo kulingana na mtiririko wa biashara. Kwa sarafu thabiti kubwa, hii kwa kawaida ni sehemu chache za mia za senti juu au chini ya $1. Tofauti hizi ndogo zinafungwa haraka na wafanyabiashara wanaotumia fursa za usuluhishi wa bei.

Hata hivyo, kuna matukio ambapo sarafu thabiti inapoteza fungamanisho lake zaidi ya mipaka salama ya muda mfupi. Athari hii si lazima iwe ya kudumu (USDC, Machi 2023), lakini inaweza kuwa (Terra, Mei 2022).

Baadhi ya watoaji wa sarafu thabiti zinazoungwa mkono na fiat, kama USDC, wanatoa ukombozi wa 1:1 kutoka sarafu yao thabiti kwenda fiat ya kawaida kupitia tovuti yao. Kama hili linabaki kuwa kweli wakati wa mgogoro ni hadithi nyingine.

Mwandishi

Tetranome ni Project Champion katika Bankless Academy, akizingatia uzoefu wa mtumiaji, UI, ubunifu na mtaala wa mfumo.

Mhariri

Trewkat ni mwandishi na mhariri katika BanklessDAO. Ana hamu ya kujifunza kuhusu kripto na NFT, akizingatia hasa jinsi bora ya kuwasilisha maarifa haya kwa wengine.

Mfadhili

Makala hii isiyodhaminiwa ni sehemu ya elimu yako ya bure ya Bankless Academy. Kusanya makala ili kuunga mkono maudhui yajayo!