Nhập môn DeFi

Hiểu những kiến thức cơ bản về tài chính phi tập trung.

Định nghĩa DeFi

DeFi, viết tắt của tài chính phi tập trung, là hệ sinh thái gồm các sản phẩm, giao thức và ứng dụng tài chính chạy trên những mạng blockchain công khai.

DeFi là lựa chọn mở và đã trưởng thành để thay thế dịch vụ tài chính truyền thống, với nhiều công cụ giúp tài sản crypto sinh lời. Nó mở ra cơ hội vượt xa việc chỉ mua crypto trên sàn tập trung, và cho phép ai cũng xây dựng được lối sống phi tập trung, Bankless.

Vì sao chọn DeFi?

DeFi cho bất kỳ ai có kết nối internet tiếp cận các công cụ tài chính phức tạp: đầu tư, giao dịch, cho vay và đi vay, và staking.

DeFi mang những công cụ đó tới người dùng một cách minh bạch và cởi mở. Ai cũng xem được mã nguồn và tự kiểm chứng rằng hợp đồng làm đúng những gì nó nói, khác hẳn việc ngân hàng làm gì với tiền của bạn sau cánh cửa đóng kín.

Và không có tổ chức nào đứng giữa quyết định ai được tham gia: không ai từ chối bạn, đóng băng hay đóng tài khoản của bạn được.

Kiểm tra kiến thức 1

DeFi là viết tắt của gì?

[ ] Tài chính số (Digital finance)
[ ] Tài chính phi tập trung (Decentralized finance)
[ ] Lĩnh vực phi quản lý (Deregulation field)
[ ] Tài trợ phi tập trung (Decentralized funding)

Kiếm lợi suất

Nhiều giao thức DeFi cho phép bạn kiếm lãi và các phần thưởng khác bằng cách đưa tài sản crypto vào hoạt động. Bạn tiếp cận được những sản phẩm tài chính vốn cần ngân hàng hay công ty dịch vụ tài chính, mà không phải qua giấy tờ, quy trình phê duyệt và các phiền toái khác của tài chính truyền thống.

DeFi không miễn phí: bạn trả một khoản phí mạng nhỏ cho mỗi giao dịch, và nhiều giao thức cũng thu phí. Nhưng các chi phí này thường thấp hơn và hoàn toàn minh bạch, không gánh chi phí vận hành của ngân hàng, và không tổ chức nào chặn được quyền truy cập hay phần bạn kiếm được. Đó là lý do DeFi được ưa chuộng.

Kiểm tra kiến thức 2

Bạn kiếm lợi suất từ crypto bằng cách nào?

[ ] Nhận lãi khi gửi tài sản vào một giao thức DeFi
[ ] Nhận phần thưởng khi gửi tài sản vào một giao thức DeFi
[ ] Cả hai ý trên
[ ] Không thể kiếm lợi suất từ crypto

Bạn làm được gì với DeFi

Giao dịch DeFi là không cần cấp phép. Điều này nói tới một blockchain công khai mà ai cũng dùng được để mua, bán hay trao đổi tài sản. Không bên thứ ba nào kiểm soát hay giám sát hoạt động. Các giao dịch đó do những ứng dụng phi tập trung, gọi là DApp, thực hiện.

dApp và các nền tảng DeFi hoạt động 24/7, trên khắp thế giới. Nhiều nền tảng chạy bằng stablecoin, loại token được thiết kế để giữ giá trị đô la ổn định (xem bài học Tìm hiểu stablecoin). Chúng ta sẽ giới thiệu bốn hoạt động phổ biến nhất trong DeFi: đầu tư, giao dịch, cho vay và đi vay, và staking.

Kiểm tra kiến thức 3

Điền vào chỗ trống: giao dịch DeFi là ____.

[ ] Miễn phí
[ ] Bị kiểm soát
[ ] Không cần cấp phép
[ ] Tập trung

Đầu tư

Giao dịch DeFi phổ biến nhất là mua một loại tiền mã hóa với kỳ vọng nó sẽ có giá trị cao hơn trong tương lai. Đó gọi là đầu tư.

HODL là từ chỉ việc giữ tài sản crypto trong thời gian dài. Tùy người bạn hỏi, meme HODL hoặc bắt nguồn từ lỗi gõ sai chữ HOLD, hoặc là viết tắt của Hold On for Dear Life.

DeFi có thể cho bạn tiếp cận sớm các coin và token mới trước khi chúng lên sàn tập trung (CEX).

Kiểm tra kiến thức 4

HODL nghĩa là gì?

[ ] Đó là lỗi gõ sai của chữ HOLD
[ ] Hold On for Dear Life, tức bám chặt lấy
[ ] Giữ crypto trong thời gian dài
[ ] Tất cả các ý trên

Giao dịch

Sàn giao dịch phi tập trung (DEX) hiển thị tỷ giá hiện tại giữa các token và coin, đóng vai trò chợ số giúp đổi loại tiền này lấy loại tiền khác bằng cách kết nối người mua với người bán.

Các bên trong một giao dịch DEX không cần biết hay tin nhau. Thậm chí có vẻ như bạn đang giao dịch với chính DEX. Nhưng trong hầu hết trường hợp, DEX tạo ra các pool thanh khoản giúp giao dịch diễn ra giữa ví của hai người theo cách không cần cấp phép.

Vậy thì sao?

Ai cũng có thể giao dịch và tham gia thị trường, bất kể tài sản ròng nhiều hay ít. Ai cũng có thể mở hoặc đóng một vị thế thông qua các giao thức on-chain.

Kiểm tra kiến thức 5

DEX là gì?

[ ] Một sàn giao dịch phi tập trung
[ ] Một sàn giao dịch phái sinh
[ ] Một quỹ chỉ số crypto
[ ] Không ý nào ở trên

Cho vay và đi vay

Cho vay và đi vay trong DeFi tạo ra các khoản vay mà không cần ngân hàng hay tổ chức trung gian. Thay vào đó, việc cho vay diễn ra ở cấp độ ngang hàng: dApp kết nối trực tiếp người cho vay với người đi vay. Người cho vay nhận lãi, người đi vay trả gốc cộng lãi.

Để vay, trước hết bạn gửi lượng crypto có giá trị lớn hơn khoản vay làm tài sản thế chấp. Nếu giá trị tài sản thế chấp giảm quá sâu, nó tự động bị bán để trả nợ. Đó gọi là thanh lý, và đó là cách các khoản vay DeFi giữ an toàn mà không cần kiểm tra tín dụng.

Kiểm tra kiến thức 6

Điền vào chỗ trống: cho vay trong DeFi diễn ra ở cấp độ _____ .

[ ] thu nhập trên nợ
[ ] ngang hàng
[ ] ngân hàng tới khách hàng
[ ] thu nhập trên lãi

Staking

Staking thường bị xếp chung với cho vay, nhưng nó khác: không có người đi vay. Bạn khóa Ether của mình để giúp giữ an toàn cho mạng Ethereum, và mạng lưới trả thưởng cho bạn.

Tiền đã stake có thể bị khóa trong một khoảng thời gian, và các validator gian dối sẽ mất một phần stake, nên trung thực là có lợi. Sàn tập trung cũng có dịch vụ staking, nhưng DeFi cho bạn nhiều lựa chọn hơn trong khi vẫn tự kiểm soát tài sản. Tìm hiểu thêm trong bài học Staking trên Ethereum.

Kiểm tra kiến thức 7

Khóa crypto để giúp bảo vệ một mạng lưới và nhận phần thưởng là ví dụ của:

[ ] Giao dịch
[ ] Staking
[ ] Đi vay
[ ] HODL

Mặt trái của DeFi

Hacker

Ở đâu có tiền và công nghệ, ở đó có người tìm cách tấn công hệ thống. Các giao thức DeFi và người dùng của chúng là mục tiêu thường xuyên, nên thói quen bảo mật rất quan trọng.

Rủi ro

DeFi chạy bằng mã: các hợp đồng thông minh. Một lỗi hay kẽ hở trong mã đó có thể bị khai thác để rút sạch tiền. Thị trường cũng mang rủi ro: khoản vay có thể bị thanh lý khi giá giảm, và stablecoin có thể mất giá trị ổn định.

Không có nơi khiếu nại

Không có tổng đài chăm sóc khách hàng, cũng không có công ty hay cơ quan nhà nước nào để khiếu nại khi có chuyện. Tiền bị mất hay bị đánh cắp thường không thể đảo ngược hay hoàn lại.

Kiểm tra kiến thức 8

Rủi ro trong DeFi là gì?

[ ] Không có rủi ro nào
[ ] Ngân hàng có thể từ chối khoản vay của bạn
[ ] Một cơ quan trung ương có thể đóng băng tiền của bạn
[ ] Có thể có lỗi trong mã nguồn